Bisfenoller, uzun yıllar plastik ve kaplama kimyası üzerinden tartışılan bir bileşik ailesiydi; bugün ise deri tedarik zincirinin de gündemindedir ve alıcıların kısıtlı madde listelerinde giderek daha görünür hale gelmektedir. TS EN ISO 11936, derideki belirli bisfenollerin toplam içeriğinin tayini için geliştirilmiş uluslararası test metodudur: numuneden ekstraksiyonla çözeltiye alınan bisfenoller, sıvı kromatografi (LC) cihazlarıyla bileşik bazında ayrılarak ölçülür; sonuç hem tekil bileşik hem de gerektiğinde toplam değer olarak hesaplanır.
USB LAB, İstanbul’daki kimyasal analiz laboratuvarında TS EN ISO 11936’ya göre deri numunelerinde bisfenol tayini gerçekleştirir. Bu sayfada metodun kapsamını, ekstraksiyon ve enstrümantal analiz adımlarını, sonuçların nasıl hesaplanıp raporlandığını ve bu analizin deri kimyasal test paketi içindeki yerini bulabilirsiniz.
Testin Önemi ve Katma Değeri
Deri; ayakkabıdan mobilyaya, saraciyeden otomotive uzanan tedarik zincirlerinde çok sayıda kimyasal işlemden geçerek ilerler. Uluslararası markaların kısıtlı madde listeleri (RSL), zincirin her halkasından hedef kimyasalların bağımsız laboratuvar verisiyle belgelenmesini ister. Bisfenoller de bu listelere giren madde gruplarındandır; elinde standartlaştırılmış bir metotla üretilmiş ölçüm sonucu bulunan tedarikçi, müşteri sorgularına hızlı ve savunulabilir cevap verebilir.
TS EN ISO 11936’nın asıl değeri, ölçümü tek bir laboratuvarın kendi iç yöntemine değil, uluslararası kabul görmüş ortak bir prosedüre bağlamasıdır. Metot, Uluslararası Deri Teknologları ve Kimyacıları Birliği (IULTCS) bünyesindeki kimyasal test komisyonu ile Avrupa standardizasyon komitesi CEN/TC 289 ‘Deri’ iş birliğiyle hazırlanmıştır ve EN ISO statüsüyle Avrupa genelinde ulusal standart olarak benimsenir.
Standardın bilgilendirici eki, yöntemin güvenilirliğinin laboratuvarlar arası karşılaştırma (ring test) çalışmasıyla sınandığını gösterir; bu ekte örneğin bisfenol S ve bisfenol F için derlenmiş istatistiksel veriler yer alır. Tedarikçi ile alıcının aynı prosedürü uygulaması, sonuç uyuşmazlıklarını azaltır ve raporların yorumunu kolaylaştırır.
Hangi Ürünlerde ve Sektörlerde İstenir?
Metot deri malzemeye uygulanır; bitmiş ürünün hangi pazara gittiğinden bağımsız olarak, bisfenol beyanı istenen her deri tedarik ilişkisinde kullanılabilir. Uygulamada talep en çok şu ürün gruplarından gelir:
Alıcı programları bisfenol analizini çoğu zaman tek başına değil; krom(VI), pH ve formaldehit gibi diğer deri kimyasallarıyla birlikte ister. Numune planının baştan bütünleşik kurulması hem malzemeden hem emekten tasarruf sağlar.
Ayakkabı sayası ve astarında kullanılan deriler
Çanta, cüzdan, kemer gibi saraciye ürünleri
Deri giysi ve aksesuarlar
Mobilya ve otomotiv döşemeciliğinde kullanılan deriler
Deri bileşen içeren karma malzemeli ürünlerde deri parçalar
Test Yöntemi ve Uygulama
Analizin ilk adımı numune hazırlığıdır. Test parçasının deriden nereden alınacağı ve nasıl hazırlanacağı serinin genel kurallarına bağlanmıştır: standart, numune konumu ve hazırlığı için ISO 2418’e, kimyasal analize uygun hale getirme için ISO 4044’e atıf yapar; kullanılan suyun analitik saflık şartı ise ISO 3696 ile tanımlanır.
Hazırlanan test parçasındaki bisfenoller ekstraksiyon işlemiyle çözeltiye alınır ve ekstrakt enstrümantal analize verilir. Standardın ana gövdesi ekstraksiyon ile enstrümantal analiz adımlarını tanımlarken, ekleri üç farklı cihaz konfigürasyonu için örnek çalışma parametreleri sunar: tandem kütle spektrometreli sıvı kromatografi (LC-MS/MS) için gradyan programı ve karakteristik iyonlar; ultraviyole, diyot dizisi veya floresans dedektörlü sistemler (LC-UV, LC-DAD, LC-FLD) için tespit dalga boyları; tek kademeli LC-MS için ayrı bir parametre seti.
Nicel ölçüm, kalibrasyon çözeltileriyle kurulan eğri üzerinden yapılır; standart, LC-MS/MS uygulaması için örnek bir kalibrasyon çözelti serisini tablo halinde verir. Hesaplama iç standartlı veya iç standartsız yürütülebilir; iki durum için ayrı hesap yolları tanımlanmıştır ve laboratuvar, çalışma düzenine uygun olanı seçerek raporda belirtir.
İlgili Standartlar ve Kapsamın Sınırları
TS EN ISO 11936’nın hedefi ‘belirli bisfenoller’dir: metot, tanımlanan bileşiklerin tekil derişimlerini ölçer ve standardın sonuç bölümünde bu değerlerin toplamının nasıl hesaplanacağı da ayrıca düzenlenir. Böylece rapor, şartnamenin talebine göre bileşik bazında ya da toplam içerik üzerinden okunabilir. Standart yalnızca bisfenol ailesini kapsar; deri ve benzeri malzemelerde polisiklik aromatik hidrokarbon (PAH) taraması ayrı bir metodun konusudur.
Yasal sınır değerler bu standardın konusu değildir; TS EN ISO 11936 bir ölçüm metodudur ve herhangi bir limit koymaz. Uygunluk kıyası, alıcı şartnamenizde veya bağlı olduğunuz program kriterlerinde yazan güncel gerekliliklere göre yapılır; raporlarımız ölçülen değeri uygulanan metotla birlikte verir ve kıyas için izlenebilir veri sağlar.
Sonuçların Değerlendirilmesi ve Raporlama
Rapor; uygulanan standardı, numune tanımını ve hazırlama bilgisini, kullanılan enstrümantal konfigürasyonu ve bileşik bazında ölçülen değerleri içerir. Talep edilirse tekil bisfenollerin toplamı, standardın toplam hesabı kuralına göre ayrıca yazılır. Hassasiyet bölümü ve laboratuvarlar arası deney verileri, farklı laboratuvarların sonuçlarının hangi güven düzeyinde karşılaştırılabileceğine dair çerçeve sunar.
EN ISO statüsü sayesinde aynı metin, Türkiye dahil CEN üyesi ülkelerin ulusal standart kataloglarında yer alır; sonuçlar Avrupa’daki alıcılar tarafından ortak bir dille okunur. USB LAB raporları talep halinde birden fazla dilde düzenlenir ve alıcı denetim dosyalarına doğrudan eklenebilecek biçimde hazırlanır.
Deri Kimyasal Test Paketi İçinde Planlama
Bisfenol tayini çoğu projede deri kimyasal dosyasının kalemlerinden yalnızca biridir. Aynı numune partisinden pH tayini, krom(VI) analizi ve kopma, yırtılma gibi fiziksel testler birlikte planlanabilir. Laboratuvarımız numune miktarını ve kesim planını tüm istekleri karşılayacak şekilde baştan kurgular; bu bütünleşik yaklaşım özellikle sezonluk koleksiyon onaylarında tek seferde eksiksiz dosya çıkarılmasını sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Standart, ‘belirli bisfenollerin’ toplam içeriğini hedefler ve bileşik listesi metot metninde tanımlanır; bilgilendirici ekteki laboratuvarlar arası doğrulama verileri örneğin bisfenol S ve bisfenol F için derlenmiştir. Hangi bileşiklerin raporlanacağı, şartnamenizdeki taleple birlikte test planlama aşamasında netleştirilir.
Her ikisi de mümkündür. Metot bileşik bazında derişimleri ölçer; standardın sonuç bölümü tekil değerlerin yanında bir toplam sonucun hesaplanmasını da düzenler. Şartnameniz toplam değer istiyorsa rapor bu hesabı içerecek şekilde hazırlanır.
Hayır. TS EN ISO 11936 yalnızca bisfenol ailesine yönelik bir tayin metodudur; polisiklik aromatik hidrokarbonlar (PAH) farklı bir bileşik grubudur ve ayrı bir standartla test edilir. İki analiz aynı numune planında birlikte yürütülebilir, ancak metotları ve raporları ayrıdır.
Test parçasının alınması ve kimyasal analize hazırlanması ISO 2418 ve ISO 4044 kurallarına göre laboratuvarda yapılır; bitmiş üründen veya tabakadan gönderim mümkündür. Gerekli malzeme miktarı, bisfenol analiziyle birlikte istenen diğer testlere göre değiştiğinden kesin planı başvuru sırasında birlikte çıkarırız.
Neden USB Lab?
Deri partiniz için bisfenol analizini ve eşlik edecek kimyasal testleri tek planda toplayalım: +90 216 706 95 46 numarasından kimyasal laboratuvar ekibimize ulaşarak numune ve teklif sürecini bugün başlatabilirsiniz.
