Kısa cevap: İkisi de sarkaçlı darbe testidir ve sonucu kJ/m² cinsinden verir; belirleyici fark numunenin tutuluş biçimidir. TS EN ISO 180 Izod testinde numune mengeneye alttan kavranan dikey bir konsol gibi sabitlenir; sarkaç, çentiğin bulunduğu yüze vurur; TS EN ISO 179-1 Charpy testinde numune iki mesnet üzerine yatay kiriş olarak yerleştirilir, vuruş mesnetlerin tam ortasına — çentikli numunede kenardan vuruşta çentiğin tam karşısına — yapılır. Hangi metodun uygulanacağına çoğu durumda şartname ya da hedef pazarın alışılmış veri sayfası düzeni karar verir; iki metodun sonuçları birbirine çevrilemez.
USB LAB her iki konfigürasyonu da aynı sarkaçlı test parkında çalışır. Bu sayfa bir hizmet sayfası değil, karar rehberidir: farkların nerede olduğunu, hangi durumda hangi metodun seçileceğini ve iki değerin nasıl okunacağını özetler.
İki Metot Tek Bakışta
Ortak payda geniştir: her iki testte de numune, sarkaç ucundaki vurucunun tek darbesiyle kırılır ve kırılırken yutulan enerji numune kesitine oranlanarak kJ/m² cinsinden darbe dayanımı elde edilir. İki standart da yöntemi, malzemenin gevreklik-tokluk karakterini test koşullarının sınırları içinde kestirmek için tanımlar; farklı sıcaklıklarda, farklı çentik yarıçaplarında veya kalınlıklarda yürütülen serilerle malzemenin tipik davranışı hakkında bilgi toplanabilir. Cihaz tarafında da ortaklık vardır: her iki test için sarkaçlı cihazların nitelikleri ve doğrulanması ISO 13802’ye göre yapılır.
Ayrışma, mekanik kurgudadır: Izod’da numune alt ucundan mengeneye sıkılmış dikey bir konsoldur ve vuruş mengeneden sabit bir mesafeye gelir; Charpy’de numune serbestçe iki mesnede oturur ve ortadan eğilerek kırılır. Bu tek fark; çentiğin konumunu, gösterimleri ve bazı malzemeler için hangi metodun uygun olduğunu zincirleme değiştirir.
Teknik Farklar: Duruş, Çentik, Gösterim
Karar verirken masada olması gereken farklar şunlardır:
- Numune duruşu: Izod’da dikey konsol kiriş (alt uç mengenede); Charpy’de uçlarına yakın iki mesnede oturan yatay kiriş.
- Vuruş çizgisi: Izod’da mengeneden — çentikli numunede çentik ekseninden — sabit mesafede; Charpy’de mesnet açıklığının tam ortasında.
- Çentiğin yönü: Izod’da sarkaç çentikli yüze vurur; Charpy’nin kenardan (edgewise) vuruşunda çentik, vuruş çizgisinin tam karşısındaki yüzde kalır.
- Gösterimler: Izod’da çentiksiz sonuç aiU, çentikli sonuç aiN; Charpy’de çentiksiz acU, çentikli acN — buradaki N, A, B veya C çentik tipini belirtir (örneğin acA).
- Vuruş yönü kavramları: Charpy’de kenardan (e) ve düz yüzden (f) vuruş ayrı tanımlanır; laminer takviyeli malzemelerde vuruşun takviye düzlemine paralel (p) veya dik (n) olduğu da belirtilir. Izod’da olağan uygulama kenardan paralel (edgewise parallel) vuruştur.
- Mengene etkisi: bazı plastikler sıkma basıncına duyarlıdır; Izod’da bu malzemelerde sıkma kuvveti standartlaştırılır ve deney raporuna kaydedilir. Charpy’de numune serbest mesnetli olduğundan böyle bir değişken yoktur.
Boyut ölçümünde iki standart da 0,02 mm hassasiyetli mikrometre ister; çentikli numunede çentik dibi genişliği, çentik biçimine uygun profilli ölçüm ucuyla ölçülür.
Hangi Durumda Hangisi?
Birinci ölçüt şartnamedir: müşteri dokümanı, hedef veri sayfası şablonu veya malzeme spesifikasyonu metodu adıyla anıyorsa tartışma orada biter; belirtilen metot ve konfigürasyon uygulanır.
İkinci ölçüt malzemedir. TS EN ISO 179-1, laminer arası kayma kırılması gösteren malzemeler — örneğin uzun elyaf takviyeli malzemeler — için ayrı numune düzenlemeleri tanımlar ve bu durumlarda çentiksiz numune kullanılabilir; düz yüzden (flatwise) vuruş seçeneği de tanımlıdır. TS EN ISO 180 tarafında ise çentikli numune, uzun elyaflı kompozitler ile sıvı kristal polimerler için normalde uygun görülmez; sert köpük malzemeler ile hücresel çekirdekli sandviç yapılar bu yöntemin kapsamı dışındadır.
Üçüncü ölçüt raporun hedefidir: sıcaklık veya çentik yarıçapı taraması gibi karşılaştırmalı bir seri planlanıyorsa iki metot da uygundur; önemli olan seri boyunca tek metotta ve tek konfigürasyonda kalmaktır. İki değerin birlikte istendiği projelerde ise numuneler aynı partiden hazırlanarak iki metot paralel raporlanır.
Sonuçlar Birbirine Çevrilebilir mi?
Hayır. Mesnetleme, vuruş çizgisi ve çentiğin konumu farklı olduğundan iki metot aynı malzemede farklı sayılar üretebilir; bu bir ölçüm hatası değil, yöntem farkıdır ve iki değer arasında dönüşüm katsayısı yoktur. Dahası, her iki standart kendi içinde bile katı bir kural koyar: boyutu, çentiği veya hazırlama koşulu farklı numunelerden gelen değerler birbirinin yerine kullanılamaz; sarkacın kapasitesi, vuruş hızı ve numunenin iklimlendirilmesi de sonuca yansıyan etkenlerdendir.
İki standart, sonuçların tasarım hesaplarına doğrudan girdi yapılmamasını da açıkça belirtir: sarkaçlı darbe verisi bir malzeme karşılaştırma ve kalite aracıdır. Tedarikçiler arası kıyas yapılacaksa tüm adaylar aynı metotla, aynı numune tipiyle ve aynı hazırlama yoluyla test edilmelidir.
Numune ve Test Planlama
İki metotta da numuneler doğrudan kalıplanabilir, ISO 2818’e uygun işlenebilir veya ISO 3167 tip A çok amaçlı deney numunesinden kesilebilir; şartlandırma ISO 291 çerçevesinde yürütülür. Aynı kalıplama serisinden hem Izod hem Charpy çubukları çıkarılabildiği için, iki değerin birlikte istendiği projelerde tek numune planı yeterlidir.
Kararsız kaldığınız durumda şartnamenizi bizimle paylaşmanız yeterli: dokümandaki metot ve gösterim ifadelerini birlikte okuyup konfigürasyonu netleştiririz. Ayakkabı ve koruyucu bileşenler gibi ürün bazlı darbe testleri içinse ayrı metotlar devreye girer.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. İki test aynı büyüklüğü (kJ/m² cinsinden darbe dayanımı) raporlasa da mesnetleme, vuruş çizgisi ve çentik yönü farklıdır; bir metotla elde edilen değer diğerinin yerine sunulamaz ve aralarında dönüşüm formülü yoktur. Şartname hangisini istiyorsa o metot uygulanmalıdır.
Numune bir metotta konsol, diğerinde iki mesnetli kiriş olarak kırıldığı ve çentik vuruşa göre farklı konumda olduğu için kırılma sırasında yutulan enerji aynı olmaz. Bu geometrik farklar aynı malzemede farklı sayılara yol açar; iki değer ancak kendi metodu içindeki verilerle kıyaslanır.
Şartnameniz belirtiyorsa onu izleyin. Belirtmiyorsa çentikli deney, kontrollü bir gerilim yoğunlaşması oluşturup malzemenin çentiğe duyarlılığını görünür kılar; uzun elyaflı kompozitler ve sıvı kristal polimerler bunun istisnasıdır — bu malzemelerde çentikli konfigürasyon önerilmez. İki konfigürasyonun birlikte raporlanması malzemenin tokluk karakterini daha eksiksiz anlatır.
Evet. Numuneler aynı kalıplama serisinden veya ISO 3167 tip A çok amaçlı numunelerden hazırlanabilir; iki metot için ayrı çubuklar işlenir. Böylece Izod ve Charpy değerleri aynı malzeme partisi üzerinden, tutarlı şartlandırmayla tek raporda sunulur.
Neden USB Lab?
Şartnameniz Izod mu Charpy mi istiyor, emin değilseniz +90 216 706 95 46 numarasını arayın; dokümanınızı birlikte okuyup doğru konfigürasyonu ve numune planını hızla netleştirelim.
İlginizi Çekebilir
Yeterlilik Testleri ile Kalitenizi Destekliyoruz! Katılım için Başvurunuzu Yapabilirsiniz.
2025 yılı için EN ISO/IEC 17043 standardı kapsamında laboratuvarlara yönelik geniş kapsamlı yeterlilik testlerimiz açılmıştır.…
