Kısa cevap: Şartnameniz hangi metodu anıyorsa onu seçin; seçim size kalmışsa ayrım şudur. TS EN ISO 105-C06, optik parlatıcısız referans deterjanla ev tipi ve ticari yıkamayı tek (S) veya çok (M) çevrimli programlarla simüle eder; hem renk değişimini hem bitişik kumaşa lekelenmeyi değerlendirir. TS EN ISO 105-C08 aynı değerlendirmeyi, düşük sıcaklıkta çalışan ağartma aktivatörü (TAED) içeren fosfatsız referans deterjanla yapar. TS EN ISO 105-C09 ise aynı aktivatörlü sistemle, çok çevrimli yıkamaya karşılık gelen oksidatif ton değişimini ölçer; lekelenme değerlendirmesi ile yün ve ipek bu parçanın kapsamı dışındadır.
USB LAB, İstanbul’daki tekstil laboratuvarında ISO 105 serisinin yıkama haslığı metotlarını uygular; TS EN ISO 105-C06 hizmet sayfamız sitede yayındadır. Bu sayfa bir hizmet sayfası değil, üç metot arasında doğru seçimi yapmanızı sağlayan karşılaştırma katmanıdır.
Üç Metot Tek Bakışta
Üçünün de amacı aynıdır: boyalı tekstilin evde veya ticari çamaşırhanede yıkanmaya karşı renk dayanımını, kısa sürede sonuç veren hızlandırılmış bir laboratuvar deneyiyle öngörmek. Numune kontrollü sıcaklık, alkalilik ve (metoda göre) ağartma koşullarında döner kaplı bir yıkama cihazında yıkanır, durulanır, kurutulur; değişim gri skalayla veya enstrümantal olarak değerlendirilir.
Ayrım kimyada başlar. C06, referans deterjan olarak AATCC 1993 optik parlatıcısız (WOB) deterjanı veya fosfatlı ECE deterjanını kullanır ve mekanik etkiyi düşük flotte oranı ile çelik bilyelerle sağlar. C08, fosfatsız ECE referans deterjanına sodyum perborat tetrahidrat ve düşük sıcaklık ağartma aktivatörü TAED ekleyerek tek çevrimlik yıkamayı temsil eder. C09, aynı fosfatsız deterjan-TAED-perborat sistemini kullanır; ama sorusu farklıdır: oksijenli ağartma sisteminin çok yıkamada yarattığı ton değişimini tek deneyde öngörmek. Üç metodun hiçbiri, bazı ticari deterjanlardaki optik parlatıcıların etkisini yansıtmaz.
Teknik Farklar
Karar tablosuna girecek başlıca farklar şunlardır:
- Deterjan sistemi: C06’da AATCC 1993 WOB veya fosfatlı ECE referans deterjanı; C08 ve C09’da fosfatsız ECE (1998 formülasyonu) + TAED aktivatörü + sodyum perborat tetrahidrat.
- Çevrim mantığı: C06’da tek çevrimli S testi yaklaşık bir ev/ticari yıkamaya karşılık gelir; çok çevrimli M testi, 70 °C’yi aşmayan sıcaklıklarda beş yıkamaya kadar olan etkiyi yaklaşık temsil eder ve artan mekanik etki nedeniyle daha serttir. C08 tek yıkamayı temsil eder; C09 tek deneyde çok çevrimli makine yıkamasıyla korele bir solma sonucu üretir.
- Değerlendirilen büyüklük: C06 ve C08 hem numunenin renk değişimini hem bitişik kumaşların lekelenmesini raporlar; C09 yalnızca renk değişimini değerlendirir, lekelenme için standart ISO 105-A04’teki metotlara yönlendirir.
- Deney koşulları: C06’da programlar 40 °C’den 95 °C’ye uzanan koşul gruplarında tanımlanır ve şartnamelerde görülen A1S, B2S gibi kodlar koşul grubu (A’dan E’ye) ile çevrim tipinin (S/M) birleşimidir; C09’da yıkama (60 ± 2) °C’de (30 ± 1) dakika, 100:1 flotte oranıyla yürütülür.
- Bitişik kumaş: C06 ve C08’de ya sıcaklığa göre seçilen multifibre şerit (yün ve asetat içeren DW düşük sıcaklıklarda; yün ve asetat içermeyen TV yüksek sıcaklıklarda) ya da iki tek-lif bitişik kumaş kullanılır; C09’da bitişik kumaş değerlendirmesi yoktur.
- Kapsam istisnaları: C09 ipek ve yünü kapsam dışı bırakır; C06’da yün içeren multifibre için 60 °C ile sodyum perborat kombinasyonunun yüne zarar verebileceği uyarısı vardır.
Hangi Durumda Hangisi?
Birinci ölçüt her zaman şartnamedir: alıcı hangi metodu, hangi sıcaklık programını anıyorsa test planı oradan kurulur. Şartname sessizse ürün senaryosuna bakılır. Modern, aktivatörlü ağartma sistemi içeren deterjan davranışını temsil etmek istiyorsanız C08 (tek yıkama) veya C09 (çok yıkamalı ömür) doğru adrestir. Boyar maddenizin oksijenli ağartıcıya duyarlılığı kritikse ve ‘çok yıkamadan sonra ton nasıl görünecek?’ sorusuna cevap arıyorsanız C09 tam bu soru için tasarlanmıştır.
Lekelenme riski önceliliyse — kontrast renkli, kombine ürünler, beyaz zeminli baskılar — bitişik kumaş değerlendirmesi içeren C06 veya C08 seçilir. Yünlü ve ipekli ürünlerde C09 kullanılamaz. Son bir uyarı C06’nın kendi kapsamından: endüstriyel ve hastane tekstilleri, bazı yönleriyle daha ağır özel yıkama prosedürlerine tabi olabilir; bu ürünlerde program seçimi ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuçlar Karşılaştırılabilir mi?
Doğrudan karşılaştırılamaz. Metotlar, tanımladıkları deterjan ve ağartma sistemleri için tasarlanmıştır; C06 metni bunu açıkça söyler: başka deterjan ve ağartma sistemleri farklı koşullar ve farklı bileşen seviyeleri gerektirebilir. Fosfatlı veya WOB deterjanla alınan bir C06 notu, TAED’li fosfatsız sistemle alınan C08 notunun yerine rapor edilemez; C09’un çok çevrimli solma sonucu ise zaten farklı bir büyüklüktür ve lekelenme bilgisi içermez.
Bu yüzden raporda metot kimliği tam yazılır: hangi standart, hangi sıcaklık programı, hangi deterjan ve aktivatör. Alıcınıza sonuç iletirken bu kimliği korumak, ‘aynı ürün iki laboratuvarda farklı çıktı’ tartışmalarının çoğunu baştan önler.
Numune ve Test Planlama
C06 ve C08’de kumaş numunesi 100 mm × 40 mm (her kenarda ±2 mm tolerans) boyutunda hazırlanır ve ya aynı boyuttaki multifibre şeride kısa kenardan dikilir ya da iki tek-lif bitişik kumaş arasına yerleştirilir; iplik ve lif formundaki ürünler için ayrı hazırlama kuralları vardır. C09’da 50 mm × 100 mm numune çalışılır ve yıkama çözeltisi her koşumdan hemen önce taze hazırlanır.
Rapor içeriği de plana dahildir: C08 raporu örneğin deney sıcaklığını, çelik bilye kullanılıp kullanılmadığını, asetik asit işlemi yapılıp yapılmadığını, kurutmanın havada mı ütüyle mi olduğunu ve kullanılan deterjan ile aktivatörü açıkça belirtir. Planlama aşamasında lif bileşiminizi ve hedef programı bize iletmeniz, multifibre seçiminden numune sayısına kadar tüm ayrıntıyı tek seferde netleştirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. İkisi de tek yıkamayı temsil eden kompozit numune deneyidir ama deterjan kimyası farklıdır: C06 AATCC WOB veya fosfatlı ECE referans deterjanı kullanır, C08 fosfatsız ECE deterjanına TAED aktivatörü ve sodyum perborat ekler. Ağartma sistemi sonucu etkileyebileceği için notlar birbirinin yerine rapor edilemez; şartnamedeki metot adı esastır.
Çünkü sorusu farklıdır: C09, oksijenli ağartma sisteminin çok yıkamada yarattığı ton değişimini ölçmek için tasarlanmıştır ve kapsamı tüketici açısından anlamlı renk (ton) değişimiyle sınırlıdır. Standart, bitişik kumaş lekelenmesinin değerlendirilmesi için uygun metotların ISO 105-A04’te tanımlandığını belirtir; lekelenme bilgisi gerekiyorsa C06 veya C08 planlanır.
C09 bu liflerde kullanılamaz; kapsamı ipek ve yünü açıkça dışarıda bırakır. C06’da ise yün içeren DW multifibre kullanılırken 60 °C sıcaklık ile sodyum perborat kombinasyonunun yüne zarar verebileceği dikkate alınır. Lif bileşimini planlama aşamasında bildirirseniz programı ve bitişik kumaşı buna göre kurarız.
S (single) testi tek çevrimlidir ve yaklaşık bir ev veya ticari yıkamaya karşılık gelir. M (multiple) testleri ise bazı durumlarda 70 °C’yi aşmayan sıcaklıklarda beş yıkamaya kadar olan etkiye yaklaşır ve artan mekanik etki nedeniyle S testlerinden daha serttir. Şartnamenizdeki program kodunun sonundaki harf bu ayrımı gösterir.
Neden USB Lab?
Yıkama haslığı programınızı — C06 mı, C08/C09 mu, hangi sıcaklık? — birlikte kuralım: +90 216 706 95 46 numarasından tekstil laboratuvarımıza ulaşın, numune ve bitişik kumaş planınızı netleştirelim.
İlginizi Çekebilir
Tekstil Sektöründe Kritik Standart Güncellemeleri
Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN) ve Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesi (CENELEC), tekstil sektörünü doğrudan ilgilendiren önemli…
Yeterlilik Testleri ile Kalitenizi Destekliyoruz! Katılım için Başvurunuzu Yapabilirsiniz.
2025 yılı için EN ISO/IEC 17043 standardı kapsamında laboratuvarlara yönelik geniş kapsamlı yeterlilik testlerimiz açılmıştır.…
