Elektriksel Güvenliğin Temeli
Günümüz iş dünyasında enerji verimliliği ve elektriksel sistemlerin güvenliği, sürdürülebilirliğin temel taşlarından birini oluşturmaktadır. Özellikle elektrik şebekelerinde ortaya çıkan reaktif güçler, işletmeler için enerji kayıplarına ve ek maliyetlere neden olabilen önemli riskler taşır. Bu riskleri minimuma indirmek ve enerji kalitesini artırmak amacıyla kompanzasyon sistemleri devreye girer. Bu sistemlerin kalbi olan kompanzasyon panoları, modern tesisatların vazgeçilmez bir parçası haline gelmiştir.
Kompanzasyon Nedir ve Neden Hayati Önem Taşır?
Kompanzasyon, elektrik şebekesinde gerilim ve akım parametreleri arasındaki faz farkını en küçük açıya getirerek, reaktif güçleri minimize etme işlemidir. Bu süreç, güç faktörü (cosϕ) açısının düzeltilerek ideal olarak 1’e yaklaştırılmasını hedefler. Reaktif güç, trafo, motor, aydınlatma gibi elektrikli ekipmanların çalışması sırasında ortaya çıkar. İşin fiziksel olarak yapılmasına dönüşmeyen, ancak cihazların çalışması için gerekli manyetik alanı sağlayan bu güç, aşırı yükseldiğinde enerji kaybına, trafo ve hatlarda kayıplara yol açar ve nihayetinde elektrik faturalarında ciddi artışlara sebep olur. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından belirlenen mevzuat gereği, 9 kW ve üzeri elektrik kullanan işletmelerde kompanzasyon panosu bulundurmak zorunludur. Belirli yüzdelik dilimleri (örneğin, kurulu gücü 50 kVA’nın altında olanlar için %33 endüktif veya %20 kapasitif; 50 kVA ve üzeri olanlar için %20 endüktif veya %15 kapasitif) aşan reaktif enerji tüketimi, işletmelerin reaktif bedel veya reaktif ceza ödemesiyle sonuçlanır. Bu nedenle, kompanzasyon sistemleri sadece yasal bir zorunluluk değil, aynı zamanda işletme maliyetlerini düşürmek için kritik bir unsurdur.
Kompanzasyon Panosu ve Temel Bileşenleri
Kompanzasyon panosu, bir elektrik sisteminde reaktif enerjinin tedarik edilerek şebekeye olan yüklenmenin azaltılmasını sağlayan özel bir pano çeşididir. Bu panolar, tesisat ve işletmelerde elektriğin düzenli kullanılabilmesi için ana panolar dışında ek düzenlemeler gerçekleştirir.
Bir kompanzasyon panosunda kullanılan temel bileşenler şunlardır:
- Güç kontrol rölesi: İşletmenin ihtiyacına göre kademe sayısı ve özelliklerine göre seçilir.
- Kondansatörler (Kapasitörler): Kompanzasyon panosunun en önemli bileşenleridir. Şebeke yönünde kapasitif etki yaratarak reaktif gücü sağlarlar. Bunlar ömürlü ve kimyasal tabanlı sarf malzemeler olup, kullanıma bağlı olarak güç kaybederler ve eskirler.
- Sigortalar: Otomatik sigorta, bıçaklı sigorta veya şalter olabilir; uygun akım değerlerinde seçilmelidir.
- Kontaktörler: Güç kontaktörü veya kompanzasyon kontaktörü olarak kullanılır.
- Akım trafoları: Uygun değerlerde olmalıdır.
- Şönt reaktörler: İşletme ihtiyaçlarına göre seçilir.
- Tristörler: Hızlı anahtarlamaya ihtiyaç duyulan yerlerde kullanılır.
- Harmonik filtre: Harmonik bulunan işletmelerde kullanılır.
- Deşarj bobinleri: Tristör kullanılan panolarda bulunur.
- Bakır bara: Elektrik iletimi için kullanılır.
- Pano kliması / Havalandırma fanı: Panoları ısınmadan korur.
- Voltmetre, ampermetre, multimetre: Gerilim ve akım ölçümleri için kullanılır.
- Termostat: Panoların sıcaklığını kontrol etmek için kullanılır.
Panolar, dahili veya harici olarak monte edilebilir. Harici panoların üstü eğimli çatıya sahip olmalı ve havalandırma panjurları bulunmamalıdır. Dahili panolarda ise havalandırma panjurları ve büyük kondansatörler için aspiratörler bulunmalıdır.
Kompanzasyon Bakımı ve Periyodik Kontroller
Kompanzasyon panosunun yalnızca kurulması yeterli değildir; düzenli bakım ve kontrol altında tutulması büyük önem taşır. Mevsim geçişleri ve işletmenin tüketim şekline bağlı olarak kompanzasyon değerleri sürekli değişim gösterebildiğinden, kompanzasyon bakımı ayda en az 2 kez yapılması gereken bir işlem olarak önerilir. Bu bakımlar, alanında eğitim görmüş teknikerler ve yüksek bilgiye sahip mühendisler gözetiminde yapılmalıdır.
Bakım süreçleri şunları içerir:
- Pano içindeki şalt malzemelerin (sigorta, kontaktör, kondansatör vb.) kontrolleri sağlanır, çünkü bu malzemeler ömürlü sarf ürünlerdir ve eksiklikleri reaktif cezaya neden olabilir.
- İşletmenin tükettiği güç profiline uygun ayarlar yapılarak panonun işlevsel hale getirilmesi sağlanır.
- Yapılan işlemlerden önce ve sonra sayaçtan ve reaktif güç kontrol rölesinden alınan değerler karşılaştırılarak mühendislik hesaplarının doğruluğu kontrol edilir. Elektrik tesisatında periyodik kontroller, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında zorunludur ve yılda bir kez yapılır. Bu yönetmelik, Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ve Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği gibi standartlarla desteklenmektedir. Kompanzasyon sistemleri de bu periyodik kontrollerin bir parçasıdır. Bu kontroller, tesisatın projesine uygunluğunun değerlendirilmesini de içerir.
Her aşama kontrol altında…
Periyodik kontrol hizmeti için hemen başvurun!
Elektrik güvenliğiniz için uzman desteği alın. Hemen randevu oluşturun, tesisatlarınızı mevzuata uygun ve güvenli hale getirin!
Kompanzasyonun İşletmelere Sağladığı Faydalar
Kompanzasyon sistemleri, işletmelere sadece yasal yükümlülükleri yerine getirme konusunda değil, aynı zamanda operasyonel ve maliyet açısından da önemli kazanımlar sağlar:
- Enerji Tasarrufu: İşletmelerin aktif enerji tüketimini yüksek verimlilikte kullanmasını sağlayarak elektrik giderlerini azaltır.
- Ekipman Verimliliği: Trafoların daha yüksek yüklere dayanmasına imkan tanır. Reaktif gücü şebekeden çekmek yerine işletmede üretilmesini sağlayarak iletim hatlarındaki aşırı yüklenmeleri ve trafo kapasitesi düşüşlerini önler.
- Enerji Kalitesi: Sistem ve ekipmanları ani gerilimlere karşı korur. Reaktif güç artışı voltaj düşüşüne neden olacağından, kompanzasyon bu riskin önüne geçer.
- Sistem Güvenliği: Ani yük değişimlerine bağlı olarak kablolarda meydana gelebilecek ısınmaları önleyerek kayıpları engeller. Ayrıca tesisatlarda uzun ömürlü kullanım sağlar.
Kompanzasyon panoları, otel, alışveriş merkezi, hastane, okul gibi birçok farklı ticari ve endüstriyel tesiste enerji israfını önleyerek maliyetleri düşürmeye ve elektrik şebekesinde verimlilik sağlamaya yardımcı olur.
Neden Bizimle Çalışmalısınız?
Yalıtım direnci ölçümüyle elektrik tesisatınızın güvenliğini sağlayın. USB Certification uzmanlarıyla yasal uyumlu periyodik denetim yaptırın.