Topraklama Tesisatı Muayenelerinde Yeni Dönem
İş sağlığı ve güvenliğinde elektrik tesisatı periyodik muayeneleri, özellikle topraklama tesisatı periyodik muayeneleri, hayati bir rol oynamaktadır. 1 Eylül 2025 tarihinden itibaren zorunlu hale gelecek olan elektrikle ilgili periyodik kontrol formları ve kriterleri, bu alanda kapsamlı bir standartlaşma sürecini başlatmıştır. Bu yeni düzenlemeler, uygulamalarda yeknesaklık sağlamayı ve iş güvenliği standartlarını yükseltmeyi hedeflemektedir. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan bu formlar, iş müfettişlerinin talepleri doğrultusunda detaylı kriterler içermektedir.
Topraklama Tesisatı Periyodik Muayenesinin Önemi
Önemi İş ekipmanlarının güvenli kullanımı, sağlıklı ve emniyetli bir çalışma ortamının temelini oluşturur. Elektrik tesisatı muayenesi ve özellikle topraklama tesisatı muayenesi, çalışanları elektrik çarpması, yangın ve patlama gibi ciddi risklerden korumak için elzemdir. İşverenler, ekipmanın güvenli çalışır durumda olmasını temin etmekle yükümlüdür. Elektrik iç tesislerinde veya kuvvetli akım tesislerinde ana kolon kesitinin değişmesi veya en az %20 güç değişikliği yapılması gibi “önemli bakım ve onarım” sonrası yeni bir periyodik kontrol yapılması zorunludur.
Kapsam ve Kontrol Edilen Kritik Ekipmanlar
Yeni zorunlu formlarla birlikte ilk etapta kontrol edilecek başlıca elektrik tesisatı ve topraklama tesisatı ekipmanları şunlardır:
- Alçak Gerilim Topraklama Tesisatı: Topraklama direnci ölçümleri.
- Yıldırımdan Korunma Tesisatı: Yıldırımdan korunma sistemlerinin (aktif paratoner, yakalama çubuğu, Faraday kafesi) topraklama sürekliliği ve etkinliği denetlenir.
- Transformatörler (36 kV’a kadar): Gözle kontrol ve topraklama muayeneleri yapılır.
- Elektrik Panosu Görsel ve Fonksiyon Kontrolü: Elektrik panolarının topraklama bağlantıları, iletken kesitleri ve zemin yalıtımı bu kapsamda incelenir. Özellikle ısınma risklerinin tespiti için termografik kontrol önemlidir.
İlerleyen aşamalarda akümülatör periyodik kontrolü, jeneratör kontrolü, elektrikli araç şarj istasyonu muayenesi ve katodik koruma muayenesi gibi alanlar da kapsama dahil edilecektir. Patlayıcı ortamlarda kullanılan elektrikli ekipmanların uygunluk muayenesi de iş ekipmanları periyodik kontrolü kapsamındadır.
Ölçüm Metotları ve Temel Kontrol Kriterleri
Topraklama muayenelerinde çeşitli ölçüm metotları kullanılır. Bunlar arasında çevrim empedansı, üç uçlu kazıklı yöntem ve pens (clamp) metodu bulunur. En önemli kriterlerden biri, topraklama direnci değerinin uygunluğunun değerlendirilmesidir. Ancak sadece direnç ölçümü yeterli değildir. Sistemin beslemenin otomatik olarak kesilip kesilmediğini doğrulamak için toprak kısa devre akımı belirtilmeli ve bu akımın koruma cihazını (sigorta veya kaçak akım rölesi (RCD)) açtırıp açtırmadığı kontrol edilmelidir.Kaçak akım rölesi testi hayati öneme sahiptir; açma akımı ve açma zamanı testleri yapılır ve açma zamanı 200 milisaniyeyi geçmemelidir. Ayrıca, RCD’lerin selektivite kontrolleri de kritik bir unsurdur. Örneğin, bir makinede kaçak oluştuğunda sadece o makineye en yakın RCD’nin açması, ana panodaki RCD’nin atmaması sistemin sürekliliği ve güvenliği için önemlidir.
Ağır Kusur Olarak Değerlendirilen Durumlar
- Güvenlik şartları sağlanmadığında (yetersiz topraklama veya koruma sistemi yoksa).
- Topraklama bağlantısının olmaması.
- RCD’nin aktif olmaması.
- 32 ampere kadar genel kullanım tesisatlarında ve seyyar cihaz prizlerinde 30 mA kaçak akım cihazı (RCD) kullanılmaması. Bu durum doğrudan dokunmaya karşı insanı koruyan tek yöntem olarak kabul edilir ve ağır kusurdur.
- Nötr-toprak geriliminin yüksek olması nedeniyle ölçüm yapılamaması.
- Pano gövde-kapak köprüsünün olmaması.
- Yalıtım direncinin 50 kOhm’dan küçük olması (zemin yalıtımı için).
Ölçüm Noktaları:
- 1000 Volt altı ve 50 Volttan büyük dokunma gerilimine sahip tüm noktalardan ölçüm alınması gerekir.
- Metal aksamlar arasındaki eş potansiyel dengeleme iletkenlerinin süreklilik ölçümleri yapılmalıdır.
- Zemin yalıtım direnci ölçümü de artık zorunlu hale gelmiştir.
Her aşama kontrol altında…
Periyodik kontrol hizmeti için hemen başvurun!
Elektrik güvenliğiniz için uzman desteği alın. Hemen randevu oluşturun, tesisatlarınızı mevzuata uygun ve güvenli hale getirin!
Profesyonel Raporlama ve Kusur Derecelendirmesi
Derecelendirmesi Bakanlık tarafından yayımlanan rapor formatları, içeriğin eksiksiz ve belirli bir düzende kullanılmasını zorunlu kılmaktadır. Raporlarda muayene kuruluşunun ticari unvanı ve Türkak akreditasyon markası (akredite ise) zorunludur. Raporlar aşağıdaki temel bölümleri içermelidir:
- Genel ve Ekipman Bilgileri
- Test ve Ölçüm Aletleri Bilgileri
- Muayene Kriterleri ve Uygulanan Testler
- Kusur Açıklamaları: Kusurlar “hafif kusur” ve “ağır kusur” olarak sınıflandırılır. Ağır kusur tespit edilen ekipmanlar, kusurlar giderilmeden çalıştırılamaz. Hafif kusurlar ise bir sonraki periyodik kontrol tarihine kadar giderilmeli, aksi takdirde ağır kusur olarak değerlendirilmelidir.
- Notlar, Sonuç ve Yetkili Kişi Onayı. Kontrolü gerçekleştiren kişinin EKİPNET kayıt numarası raporda bulunması zorunludur. Ayrıca, işveren ile periyodik kontrol yapmaya yetkili kişi arasında hizmetten en geç 1 gün önce İSG-KATİP sisteminde uygun bir sözleşme düzenlenmesi ve karşılıklı olarak imzalanması gerekmektedir. Sözleşme olmaksızın düzenlenen raporlar geçersiz sayılır.
Yasal Çerçeve ve Yetkilendirme
Periyodik kontrollerin yapılma usul ve esasları, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği tarafından belirlenir. Tesisatların periyodik kontrolleri, ilgili standartlarda aksi belirtilmedikçe yılda bir kez yapılır. Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatları için periyodik kontrolde tesisat projesi aranır; projesi olmayan tesisatların, Elektrik İç Tesisleri Proje Hazırlama Yönetmeliği ve ilgili standartlara uygun olarak projelendirilmesi işverenin sorumluluğundadır. Projeyi onaylayan mühendisin adı, soyadı, unvanı, diploma numarası gibi bilgileri projede yer almalıdır.
Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili kişiler, EKİPNET üzerinden bilgilerini Bakanlığa bildirmelidir. Elektrik tesisatı alanında henüz bir akreditasyon zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak Türkak, topraklama, kaçak akım rölesi testleri, elektrik panosu görsel ve fonksiyonel kontrolleri, termografik kontroller ve yalıtım testlerinin bir bütün olarak ele alınacağı bir “paket” şeklinde ilerlemeyi planlamaktadır. Önemle belirtmek gerekir ki, Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB) ile bu birimlerde çalışan kişiler periyodik kontrol hizmeti veremez. Yetkisi olmayan kişilerce yapılan periyodik kontroller geçersiz sayılır ve bu kişilerin yetkileri askıya alınabilir.
Neden Bizimle Çalışmalısınız?
Topraklama tesisatı ve elektrik güvenliği kontrollerinde uzman ekibimizle mevzuata tam uyum, hızlı raporlama ve profesyonel çözüm sunuyoruz. USB Certification güvencesiyle tesisatlarınızın güvenliğini garanti altına alın.