Gri skala notu 1 ile 5 arasında verilir ve sayı büyüdükçe sonuç iyileşir: 5, test edilen numune ile orijinal kumaş arasında algılanabilir hiçbir fark bulunmadığı; 1, en şiddetli değişimin görüldüğü anlamına gelir. İki ayrı gri skala vardır: TS EN ISO 105-A02, test edilen kumaşın kendi rengindeki değişimi; TS EN ISO 105-A03, boyanın temas ettiği bitişik kumaşa geçme (lekelenme) derecesini değerlendirir. Ara kontrastlar 4-5, 3-4, 2-3 ve 1-2 biçiminde yarım kademelerle ifade edilir; bu genişletilmiş hâliyle skala 9 basamaklıdır.
Yıkama, ter, sürtme veya su haslığı — hangi test yapılırsa yapılsın tekstil haslık raporlarındaki sonuçların ortak dili bu notasyondur. USB LAB, İstanbul’daki tekstil laboratuvarında haslık değerlendirmelerini TS EN ISO 105-A02 ve TS EN ISO 105-A03’e uygun kalibre gri skalalarla, standardın tanımladığı gözlem koşullarında yürütür. Bu sayfada notların nasıl verildiğini ve raporunuzu okurken nelere dikkat etmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Cevabın Açılımı: İki Skala, İki Ayrı Soru
A02 ve A03 aynı mantıkla çalışan ama farklı sorulara cevap veren iki araçtır. A02’nin sorusu ‘ürünün rengi ne kadar değişti?’; A03’ün sorusu ‘boya, birlikte test edilen bitişik kumaşı ne kadar boyadı?’ sorusudur. Bu yüzden bir yıkama haslığı raporunda tek üründen birden çok not çıkar: bir renk değişimi notu ve bitişik kumaşlar için lekelenme notları.
Her iki skala da beş çift mat renk plakasından (veya kumaş parçasından) oluşur; çiftler 5, 4, 3, 2 ve 1 notlarına karşılık gelen artan kontrastları gösterir. Yarım kademeleri gösteren plakalarla genişletilmiş 9 basamaklı takımlar da kullanılır. A02’de her çiftin ilk üyesi nötr gridir ve 5 numaralı çiftte iki üye özdeştir; diğer çiftlerin ikinci üyeleri giderek açılır. A03’te ise ilk üye beyazdır ve ikinci üyeler giderek koyulaşır — lekelenme, beyaz zemin üzerinde koyulaşma yönünde okunur. Her iki skalada da 5 notu yalnızca hiçbir algılanabilir fark olmadığında verilir.
Teknik Arka Plan: Skala Keyfi Değil, Kolorimetrik Tanımlıdır
Gri skalanın her kademesi, CIELAB renk farkı cinsinden kesin biçimde tanımlanmıştır. Plakalar, aynasal bileşen dahil edilerek spektrofotometreyle ölçülür ve renk verileri CIE 1964 ek standart kolorimetrik sistemle (10° gözlemci) D65 aydınlatıcısı için hesaplanır. A02’de her çiftin ilk üyesinin Y üç uyaran değeri 12 ± 1 olmalıdır; A03’te beyaz ilk üyenin Y değeri 85’ten az olamaz.
İki skalanın adım büyüklükleri farklıdır: A02’de 4 notu 1,7’lik, 3 notu 3,4’lük CIELAB farkına karşılık gelirken, A03’te 4 notu 4,3’lük, 3 notu 8,5’lik farka denk gelir. Yani bir raporda yan yana duran ‘değişim 4’ ile ‘lekelenme 4’ aynı sayıyı taşısa da aynı fiziksel kontrastı temsil etmez. Bu kalıcı kolorimetrik tanımın pratik değeri şudur: laboratuvarlar, yeni hazırlanan veya zamanla değişmiş olabilecek çalışma skalalarını bu referansa karşı denetleyebilir.
Değerlendirme Koşulları Notu Nasıl Etkiler?
Görsel değerlendirme, standardın tarif ettiği düzende yapılır: orijinal kumaş ile test edilmiş numune aynı düzlemde, aynı yönde yan yana yerleştirilir ve gri skala hemen yanına konur. Çevre alan, yaklaşık Munsell N5 tonunda nötr gri olmalıdır; zemin etkisini önlemek gerekiyorsa her iki parçanın altına orijinal kumaştan iki veya daha çok kat serilir.
Aydınlatma da tanımlıdır: kuzey yarımkürede kuzey gök ışığı veya en az 600 lüks sağlayan eşdeğer bir kaynak kullanılır; ışık yüzeye yaklaşık 45° ile düşer, bakış yönü yüzeye diktir. Not, orijinal ile test edilmiş numune arasındaki algılanan farkın skaladaki kontrastlardan hangisine denk geldiğiyle belirlenir; fark iki kademe arasında kalıyorsa 4-5 veya 2-3 gibi ara not verilir. Seri değerlendirmelerde aynı notu alan çiftlerin birbirine karşı kontrol edilmesi standardın önerdiği tutarlılık denetimidir: gruptan sapan çift yeniden skalaya karşı incelenir ve gerekirse not düzeltilir.
Pratikte Ne Anlama Gelir?
Raporunuzu okurken üç noktaya dikkat edin. Birincisi, not genel kontrastı derecelendirir; değişimin karakterini anlatmaz. Renk tonda mı kaydı, koyuluk mu azaldı, parlaklık mı değişti — bunlar sayıya yansımaz; istenirse nota nitel terimler eklenerek kaydedilir. İkincisi, lekelenme notları her bitişik kumaş için ayrı verilir; kompozit numunede boyanın hangi life geçtiği ürünün gerçek kullanım riskini gösterir. Üçüncüsü, yarım kademeler bilinçli kullanılır: 3-4 notu, kontrastın 3 ile 4 plakaları arasında kaldığını söyler ve şartname eşiği tam bu bölgedeyse belirleyicidir.
Alıcı şartnameleri genellikle test başına asgari not tanımlar (örneğin ‘renk değişimi en az 4’ gibi). Ürünün hangi testte hangi notu alması gerektiği tamamen şartnamenizin konusudur; gri skala bunun ölçüm cetvelidir.
İlgili Testler ve Standartlar
A02 ve A03 kendi başına bir haslık testi değildir; ISO 105 ailesindeki haslık metotlarının değerlendirme aracıdır. Yıkamaya, tere, deniz suyuna veya sürtmeye karşı renk haslığı gibi testlerin tümü, sonuçlarını bu iki skalanın diliyle raporlar. Hangi haslık testlerinin gerekli olduğu ürünün kullanım senaryosuna ve hedef pazardaki alıcı beklentisine göre belirlenir.
Nasıl İlerlenir?
Haslık programınızı kurarken bize ürün grubunuzu, lif bileşiminizi ve varsa alıcı şartnamenizdeki not eşiklerini iletin. Test planında hangi haslık metotlarının koşulacağını, hangi bitişik kumaşların kullanılacağını ve raporda hangi notların yer alacağını birlikte netleştirelim. Numune miktarı teste göre değişir; planlama aşamasında ekibimiz gereken parça sayısını ve boyutlarını sizinle paylaşır.
Sıkça Sorulan Sorular
İkisi de değildir: 4-5, algılanan kontrastın 4 ile 5 plakaları arasında kaldığını gösteren bağımsız bir yarım kademedir ve 9 basamaklı skalanın resmi notlarındandır. Şartnameniz ‘en az 4’ diyorsa 4-5 bu eşiği karşılar; ‘en az 4-5’ diyorsa 4 notu yetersiz kalır.
Hayır. Gri skala değerlendirmesinde değişimin karakteri — ton, koyuluk, parlaklık veya bunların birleşimi — derecelendirilmez; esas alınan, orijinal ile test edilen numune arasındaki toplam farktır. İstenirse notun yanına değişimin karakterini anlatan nitel terimler eklenir ve raporda bu şekilde gösterilir.
Görsel değerlendirmede küçük farklar mümkündür; standart bu riski koşulları sabitleyerek yönetir: nötr gri çevre, en az 600 lüks aydınlatma, 45° ışık geliş açısı ve aynı notu alan çiftlerin çapraz kontrolü. Skalaların kolorimetrik tanıma karşı doğrulanması da laboratuvarlar arası uyumun temelidir.
Haslık testinde numuneyle birlikte işlem gören bitişik kumaş için verilir: test öncesinde lekesiz olan bu parça, kompozit numunenin bir bileşenidir ve test sonrasında orijinaliyle karşılaştırılır. Birden fazla bitişik kumaş kullanıldığında her biri için ayrı lekelenme notu raporlanır.
Neden USB Lab?
Haslık raporunuzdaki notların ürününüz için ne anlama geldiğini konuşmak veya yeni bir haslık test programı kurmak için +90 216 706 95 46 numarasından tekstil ekibimize ulaşabilirsiniz.
