EN 1149-1, -2, -3: Hangi Elektrostatik Ölçüm Ne Zaman Kullanılır?

TS EN 1149-1 yüzey direnci, TS EN 1149-2 dikey direnç, TS EN 1149-3 yük sönümü: koruyucu giysilerde doğru elektrostatik ölçüm seçimi ve TS EN 1149-5 şartları.

Kısa cevap: TS EN 1149-1 malzeme yüzeyindeki elektriksel direnci (yüzey özdirenci), TS EN 1149-2 malzemenin içinden, kalınlığı boyunca geçen direnci (dikey direnç), TS EN 1149-3 ise malzeme üzerinde biriken yükün ne hızla sönümlendiğini (yük sönümü) ölçer. Ürün beyanına esas gereklilikler TS EN 1149-5’tedir: malzeme iki alternatif yoldan biriyle uygun sayılır; indüksiyonla yüklemede (TS EN 1149-3, metot 2) t50 4 saniyenin altında ya da S 0,2’nin üzerinde çıkmalı; veya yüzeylerden en az birinde ölçülen direnç (TS EN 1149-1) 2,5 × 10⁹ Ω sınırının altında kalmalıdır.

Elektrostatik özellikler, yanıcı ve patlayıcı ortamlarda kullanılan koruyucu giysilerin en kritik ve en çok karıştırılan başlığıdır. TS EN 1149 serisi tam da bu yüzden parçalıdır: ölçüm metotları ile performans gereklilikleri ayrı belgelerde yaşar. Bu sayfa, üç ölçüm metodunun teknik farklarını ve hangi durumda hangisinin doğru seçim olduğunu netleştirmek için hazırlandı.

Seri Nasıl Kurulu? Ölçen Parçalar, Hüküm Veren Parça

TS EN 1149 serisi, koruyucu giysilerin elektrostatik özellikleri genel başlığı altında bölümlenir: Bölüm 1 yüzey özdirencinin ölçümü, Bölüm 2 malzemenin içinden geçen elektriksel direncin (dikey direnç) ölçümü, Bölüm 3 yük sönümünün ölçümü için test metotlarını tanımlar; Bölüm 4 giysi testlerine ayrılmıştır, Bölüm 5 ise malzeme performansı ve tasarım gerekliliklerini düzenler.

Bu kurgunun pratik anlamı şudur: -1, -2 ve -3 size sayı üretir; o sayının yeterli olup olmadığını söyleyen belge -5’tir. Elektrostatik dağıtıcı koruyucu giysi, topraklanmış bir sistemin parçası olarak, tutuşturucu boşalmaları önlemek için kullanılır; şebeke gerilimine karşı koruma ise bu serinin konusu değildir.

Üç Metodun Teknik Farkları

Farklar yalnız ölçülen büyüklükte değil; düzenekte, numunede ve sonucun anlamında da belirgindir:

Ölçülen büyüklük — TS EN 1149-1: yüzey direnci ölçülür ve elektrot geometrisine bağlı k = 19,8 çarpanıyla yüzey özdirencine (Ω) çevrilir. TS EN 1149-2: malzemenin içinden geçen direnç (kapsam düzeyinde: dikey direnç). TS EN 1149-3: elektrik alan şiddeti üzerinden yarı sönüm süresi t50 (s) ve perdeleme faktörü S.
Düzenek — -1’de numune yalıtkan taban plakasına serilir; eşmerkezli silindirik ve halka elektrotlara (100 ± 5) V doğru gerilim uygulanır, direnç (15 ± 1) s sonra okunur. -3’te iki yol vardır: metot 1’de numune, kızak üzerindeki HDPE ve alüminyum çubuklarla sürtünerek yüklenir; metot 2’de numunenin altına yerleştirilen elektrot tanımlı bir potansiyele yükseltilir; her iki durumda yük, temassız elektrostatik alan ölçerle izlenir ve zamana bağlı kaydedilir.
Numune — -1’de dikiş içermeyen beş numune (veya giysi üzerinde beş farklı nokta) ölçülür; her iki metotta da ön işlem olarak beş temizleme çevrimi öngörülür, temizlenmeden kullanılacak tek kullanımlık ürünlerde gerekmez.
Ortam — iki metotta da şartlandırma ve test ortamı aynıdır: en az 24 saat, (23 ± 1) °C sıcaklık ve (%25 ± 5) bağıl nem.
Sonucun anlamı — -1 kısa mesafeler üzerindeki direnci belirler; dağıtıcı davranışını yüzey iletkenliği üzerinden kazanan malzemelerde en isabetli seçimdir; -3’ün kapsamı ise yüzey iletken lifli ve çekirdek iletken lifli malzemeler dâhil bütün malzemelere uygulanır.

Hangi Durumda Hangisi? Hedefi TS EN 1149-5 Belirler

Metot seçiminin pusulası TS EN 1149-5’tir. Elektrostatik dağıtıcı malzemede birinci kabul yolu yük sönümüdür: indüksiyonla yüklemede t50 değeri 4 saniyeyi geçmemeli ya da ekranlama faktörü S 0,2’nin üzerinde olmalıdır. İkinci yol dirençtir: yüzeylerden en az birinde ölçüm 2,5 × 10⁹ Ω’un altında kalmalıdır. İletken iplikleri şerit veya ızgara deseninde içeren malzemelerde ayrıca iplik aralığının, giysinin hiçbir bölümünde bir yönde 10 mm’yi aşmaması gerekir.

Metot 1 ile metot 2 arasındaki tercih de keyfi değildir: standardın açıklama ekinde aktarılan, hidrojen atmosferinde tutuşturma deneylerine dayanan araştırmalar; sürtünmeyle yüklemeye dayalı metot 1’in güvenli ile güvensiz kumaşları ayırt etmeye uygun olmadığını, metot 2’nin ise kumaşların tutuşturucu davranışını doğru öngördüğünü göstermiştir. Dağıtıcı davranışı yüzey iletkenliğine dayanmayan, örneğin çekirdek iletken lifli malzemelerde -1’in kapsayıcılığı sınırlıdır; -3 bu malzemeler dâhil tüm malzemelere uygulanabildiği için öne çıkar.

Mevzuat tarafında bu seri, Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği (AB) 2016/425’in alanına girer: ürün gerekleri EN 1149-5’te toplanır, -1/-2/-3 ise bu gereklerin ölçüm araçlarıdır. EN 1149-5:2018’in KKD harmonize standart listesindeki yeri, Komisyon Uygulama Kararı (AB) 2023/941 ile duyurulmuştur.

Sonuçlar Birbirinin Yerine Geçer mi?

Hayır. Üç metot farklı fiziksel büyüklükler ölçer; bir malzemenin yüzey direnci ile yük sönüm süresi arasında rapor düzeyinde çeviri yapılmaz. TS EN 1149-5’in ‘veya’ kurgusu da bunun kanıtıdır: iki ayrı uygunluk yolu tanımlanmıştır ve malzeme bunlardan birini karşılayarak uygun olabilir; iki yolun sayıları birbiriyle kıyaslanmaz, raporda hangi yolun izlendiği açıkça görünür.

TS EN 1149-1’in kendi metni de sınırını dürüstçe belirtir: metot kısa mesafeler üzerindeki direnci belirler ve giysi bütününün değerlendirilmesi için uygun olmayabilir. Giysi düzeyindeki beklentiler — uyumsuz malzemelerin örtülmesi, çok katmanlı yapılarda en dış katmanın gereklilikleri karşılaması, fermuar ve düğme gibi iletken parçaların kullanım sırasında örtülü kalması — TS EN 1149-5’in tasarım hükümleriyle tamamlanır.

Numune, Ortam ve Test Planlama

Elektrostatik ölçümlerde sonucu en çok etkileyen değişken ortam nemidir; standardın notu açıktır: bağıl nem düştükçe yüzey direnci yükselir. Bu nedenle şartlandırma ve test, (23 ± 1) °C sıcaklıkta ve (%25 ± 5) gibi düşük bağıl nemde, en az 24 saatlik bekletmeyle yapılır. Numuneler kirlenmeyi önlemek için yalnız kenarlarından tutulur ve teslim edilen koruyucu giysiyle aynı üretim partisinden alınmış olmalıdır.

Planlama tarafında önerimiz hedefi netleştirerek başlamaktır: beyanınız TS EN 1149-5’e göre yapılacaksa metot seçimi (-3 metot 2 veya -1) malzeme tipinize göre belirlenir; ön işlem çevrimleri, numune sayısı ve giysi tasarım gereklilikleri plana baştan eklenir.

Sıkça Sorulan Sorular

TS EN 1149-1 ile TS EN 1149-3 birbirinin yerine geçer mi?

Hayır; biri direnç, diğeri yük sönüm hızı ölçer ve sonuçlar birbirine çevrilmez. TS EN 1149-5 iki ayrı uygunluk yolu tanımladığı için malzeme tipinize uygun olan yol seçilir; yüzey iletkenliğine dayanmayan malzemelerde yük sönümü ölçümü öne çıkar.

TS EN 1149-2 neyi ölçer?

TS EN 1149-2, elektriksel direncin malzemenin içinden, yani kalınlığı boyunca ölçülmesine yönelik test metodudur ve seride dikey direnç ölçümü olarak anılır. Uygulama ayrıntıları için standardın güncel baskısı esas alınmalıdır; hangi ürünlerde gerektiğini test planınızda birlikte netleştiririz.

Antistatik giysi beyanı için hangi sonuçlar gerekir?

TS EN 1149-5 iki kabul yolu tanır: indüksiyonla yüklemede t50 4 saniyenin altında ya da S 0,2’nin üzerinde olmalı; alternatif olarak yüzey direnci ölçümü 2,5 × 10⁹ Ω’u geçmemelidir. Beyan bununla bitmez: giysi tasarım gereklilikleri ve kullanıcının 10⁸ Ω’un altında dirençle topraklanması (örneğin uygun ayakkabıyla) sistemin bütününü oluşturur.

Test neden bu kadar kuru bir ortamda yapılıyor?

Şartlandırma ve test ortamı (23 ± 1) °C ve (%25 ± 5) bağıl nemdir; numuneler en az 24 saat bu ortamda bekletilir. Standardın notuna göre yüzey direnci bağıl neme güçlü biçimde bağlıdır ve nem düştükçe direnç yükselir; ölçümün bu koşulda yapılması sonuçların tekrarlanabilirliğini sağlar.

Neden USB Lab?

Elektrostatik dağıtıcı giysi projenizde doğru metodu birlikte seçelim: +90 216 706 95 46 numarasından USB LAB’ı arayın, malzeme tipinize göre test planı ve teklif alın.