PFAS testleri gündemde, çünkü Avrupa Birliği per- ve polifloroalkil maddeleri (PFAS) REACH Tüzüğü’nün kısıtlama listesi olan Ek XVII çerçevesinde ürün bazında sınırlandırıyor. Somut bir örnek: C9-C14 zincir uzunluğundaki perfloroalkil karboksilik asitler (PFCA) ve tuzları için toplamda 25 ppb, bunlarla ilişkili bileşikler için 260 ppb sınırı tanımlanmıştır ve bu eşiklerin üzerindeki tekstil, deri ve ayakkabı eşyaları piyasaya arz edilemez. ppb, yani milyarda bir mertebesindeki bu eşikler ancak laboratuvar analiziyle doğrulanabildiği için PFAS testi, ihracat yapan üretici ve ithalatçılar açısından teknik bir zorunluluk hâline gelmiştir.
USB LAB, deri ve deri içeren ürünlerde uçucu olmayan PFAS bileşiklerinin tayinini TS EN ISO 23702-1 standardının güncel baskısına göre planlar ve raporlar. Bu sayfada kısıtlamanın hukuki çerçevesini, metodun nasıl çalıştığını ve tekstil-deri-ayakkabı tedarik zincirinde izlenebilecek pratik bir yol haritasını bulacaksınız.
Cevabın Açılımı: Kısıtlama Maddeyi Değil, Eşyayı da Kapsıyor
REACH Ek XVII, maddelerin ve karışımların yanı sıra eşyaların üretimi, piyasaya arzı ve kullanımına ilişkin kısıtlamaları düzenler. Giysi, çanta, eldiven ve ayakkabı gibi tekstil ve deri ürünleri bu sistematikte ‘eşya’ kategorisine girer; dolayısıyla sınır değeri aşan bir ürünün AB pazarına sunulması mümkün olmaz. Kısıtlama mantığının önemli bir özelliği, tüm PFAS ailesini tek kalemde hedeflemek yerine tanımlı madde grupları için ayrı sınır değerlerle ilerlemesidir; C9-C14 PFCA ve tuzları ile bunlarla ilişkili bileşikler için verilen 25 ppb / 260 ppb eşikleri bunun güncel örneğidir.
Dürüst bir uyarıyı baştan yapalım: kısıtlama girişlerinin yürürlük durumu, geçiş süreleri ve sektörel istisnaları zaman içinde değişebilmektedir; ürününüz ve hedef pazarınız özelinde güncel metnin teyit edilmesi gerekir. USB LAB’ın rolü bu noktada nettir — hukuki yorumu değil, uyum kararının dayanağı olan ölçüm verisini üretiriz.
Teknik Arka Plan: PFAS Neden Zor Bir Analit?
PFAS; tekstil, deri ve ayakkabı sektörlerinde ağırlıkla su, yağ ve kir iticilik kazandıran bitim işlemlerinde karşımıza çıkan çok geniş bir madde ailesidir. TS EN ISO 23702-1’in bilgilendirici eklerinden biri, tam da bu çeşitliliği yönetebilmek için PFAS madde kategorilerini ve uygulama alanlarını listeler; ölçüm hedefi tek bir molekül değil, tanımlı bir bileşik listesidir.
İşi asıl zorlaştıran, PFAS’ın her zaman serbest hâlde bulunmamasıdır. Standardın giriş bölümünün işaret ettiği gibi, bazı perfloropolimerler 8:2 FTOH gibi floroteleomer alkolleri ester bağıyla yan zincir olarak taşır; bu polimerlerin ürüne kasıtlı olarak uygulanıp uygulanmadığını anlamak için yan zinciri kopararak serbestleştiren alkalin hidroliz basamağı gerekebilir. Aynı işlem 6:2 ve 10:2 FTOH gibi diğer bileşikleri de ilgili polimerlerden açığa çıkarır. Kısacası doğru sonuç, yalnızca hassas cihaz değil, doğru örnek hazırlama stratejisi ister.
Pratikte Ne Anlama Gelir? Üretici ve İthalatçı İçin
Milyarda bir düzeyindeki sınır değerler karşısında tedarikçi beyanı tek başına güvence sağlamaz; ‘PFAS içermez’ ifadesinin arkasında ölçüm verisi yoksa, riski fiilen ithalatçı veya marka taşır. Alıcı denetimlerinde ve müşteri şartnamelerinde PFAS parametrelerinin giderek daha sık yer aldığını gözlemliyoruz; sevkiyat öncesi analiz, hem sözleşme uyumunun hem de pazara erişimin sigortasıdır.
PFAS, kimyasal uygunluk dosyasının tek kalemi de değildir. Deri ve tekstil ürünlerinde azo boyar maddelerden kaynaklanan aromatik aminler gibi diğer kısıtlı madde parametreleriyle birlikte planlanan bir test paketi, numune ve zaman açısından çok daha verimlidir.
TS EN ISO 23702-1: Deride Uçucu Olmayan PFAS Tayini
TS EN ISO 23702-1, deri için geliştirilmiş ve uluslararası deri kimyası birliği IULTCS’nin test komisyonu tarafından CEN iş birliğiyle hazırlanmış bir metottur. Prensibi şudur: standardın eklerinde listelenen PFAS bileşikleri, numuneden 60 °C’de metanol içinde ultrasonik banyoda ekstrakte edilir; ekstrakt, tandem kütle spektrometresi dedektörlü yüksek performanslı sıvı kromatografi (LC-MS/MS) ile analiz edilir.
Metodun güvenilirliği ayrıntılarda kurulur. Reaktif tarafında LC-MS saflığında metanol, amonyum asetat ve analitik saflıkta su tanımlanır; hedef bileşiklerin referans çözeltileri kalibrasyonun temelini oluşturur. Numune tarafında ise deriye özgü hazırlık standartlarına — numune pozisyonu ve kimyasal test numunesi hazırlama esaslarına — atıf yapılır. Sonuç bölümü kalibrasyonu, tekil bileşik hesabını ve şartname kıyası için kritik olan toplam (sum) sonucunun hesaplanmasını ayrı ayrı düzenler; kesinlik verileri ve rapor içeriği de standardın parçasıdır.
Kapsam konusunda açık olalım: bu metot deri matrisi için tanımlanmıştır ve ayakkabı sayası, çanta gövdesi, eldiven derisi gibi deri komponentlerde doğrudan uygulanır. Ürününüzün tekstil bileşenleri için metot seçimi ayrıca değerlendirilir; test planını komponent listesi üzerinden birlikte kurmak en sağlıklı yoldur.
Yol Haritası: Numuneden Rapora Nasıl İlerlenir?
Tedarik zincirinde PFAS yönetimini sistematikleştirmek isteyen firmalara önerdiğimiz akış şu adımlardan oluşur:
- Ürün gamını tarayın: su-yağ itici bitim gören veya fluorlu kimya kullanılmış olabilecek ürün gruplarını önceliklendirin.
- Komponent listesi çıkarın: deri, tekstil ve aksesuar bileşenlerini ayırın; deri komponentler için TS EN ISO 23702-1 planlayın.
- Hedef listeyi netleştirin: şartnamenizde anılan PFAS parametrelerini standardın bileşik listesiyle eşleştirin.
- Sonuçları sınır değerlerle kıyaslayın: C9-C14 PFCA toplamı gibi kalemlerde tekil ve toplam sonuçları birlikte değerlendirin.
- Sapma varsa kaynağa inin: bitim kimyasalı ve tedarikçi bazında düzeltici aksiyon planlayın, doğrulama testini tekrarlayın.
Raporlarımız tekil bileşik sonuçlarını ve toplam değerleri şartname eşikleriyle yan yana okunabilir biçimde sunar; talep hâlinde çok dilli düzenlenir ve alıcı denetimlerinde doğrudan kullanılabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır; mevcut tablo genel bir yasak değil, REACH Ek XVII çerçevesinde madde grubu bazında kısıtlamadır. Örneğin C9-C14 PFCA ve tuzları için 25 ppb, ilişkili bileşikler için 260 ppb sınırı tanımlıdır. Kısıtlamaların kapsamı ve yürürlük ayrıntıları ürün ve pazar özelinde teyit edilmelidir.
25 ppb, C9-C14 perfloroalkil karboksilik asitlerin ve tuzlarının toplamı; 260 ppb ise bu maddelerle ilişkili bileşiklerin toplamı için geçerli eşiktir. Tekstil, deri ve ayakkabı gibi eşyalar bu değerlerin üzerinde PFCA içeriyorsa AB pazarına arz edilemez.
Metot deri matrisinde, standardın eklerinde listelenen uçucu olmayan PFAS bileşiklerini hedefler; ekstraksiyon metanolle ultrasonik banyoda yapılır ve analiz LC-MS/MS ile gerçekleştirilir. Tekstil bileşenleri için metot planlaması ayrıca yapılır.
Raporda hedeflenen bileşik listesi, tekil sonuçlar ve ilgili toplam (sum) değerleri, kalibrasyon ve numune hazırlama bilgileri ile uygulanan standart yer alır. Sonuçlar, şartnamenizdeki eşiklerle kıyaslanabilir bir düzende sunulur ve talep hâlinde çok dilli düzenlenir.
Neden USB Lab?
PFAS yol haritanızı ürün gamınıza göre birlikte çıkaralım: +90 216 706 95 46 numarasından kimya laboratuvarı ekibimizle görüşebilir, deri ve ayakkabı komponentleriniz için test planı ve teklif talep edebilirsiniz.
İlginizi Çekebilir
Yeterlilik Testleri ile Kalitenizi Destekliyoruz! Katılım için Başvurunuzu Yapabilirsiniz.
2025 yılı için EN ISO/IEC 17043 standardı kapsamında laboratuvarlara yönelik geniş kapsamlı yeterlilik testlerimiz açılmıştır.…
