Ayakkabı sektöründe aynı parçanın üç ayrı adı olabilir: fabrikada kullanılan atölye adı, alıcının şartnamesindeki ticari ad ve test raporunda geçen standart terim. Bu üçü örtüşmediğinde numune yanlış hazırlanır, şartname yanlış okunur ve rapor tartışmaya açılır. TS EN ISO 19952, tam olarak bu karışıklığı ortadan kaldırmak için hazırlanmış bir terimler ve tanımlar standardıdır.
Bu sayfa bir test hizmeti tanıtımı değildir. TS EN ISO 19952 bir deney yöntemi tanımlamaz; ölçülecek bir büyüklüğü, bir cihazı veya bir kabul kriterini içermez. Standardın kendi ifadesiyle amacı, ayakkabı sektöründe ticaretten tasarıma, üniversitelerden imalatçılara kadar tarafların iletişimini ve birbirini anlamasını kolaylaştırmaktır. USB LAB olarak bu sayfayı, ayakkabı test raporlarımızda ve şartnamelerde karşınıza çıkan terimlerin ne anlama geldiğini gösteren bir okuma rehberi olarak hazırladık.
Ortak Sözlük Neyi Çözer?
Bir terim sözlüğünün pratik değeri, ancak yanlış anlaşılmanın maliyeti hesaplandığında görülür. Bir alıcı şartnamesinde “kaplamalı deri” geçiyorsa, bu ifadenin hangi malzemeyi kapsadığı belirsiz bırakılamaz: standart, yüzey kaplamasının toplam kalınlığın üçte birini aşmaması ve belirli bir kalınlığın üzerinde olması gibi ölçütlerle bu terimi tanımlar. Aynı biçimde “deri” teriminin kendisi de tanımlıdır; lifli yapısı büyük ölçüde korunmuş, çürümez hâle gelecek şekilde tabaklanmış hayvansal kökenli malzemeyi anlatır ve mekanik ya da kimyasal olarak liflerine ayrılıp yeniden levha hâline getirilen malzemenin deri sayılmayacağı açıkça belirtilir.
Bu tanımlar bir laboratuvar raporunu doğrudan etkiler. Numune “deri” olarak mı yoksa “kaplamalı malzeme” olarak mı tanımlanacağı, hangi deney yöntemlerinin uygun olduğunu ve sonucun nasıl yorumlanacağını belirler. Terim tartışmalıysa rapor da tartışmalı hâle gelir. Ortak sözlük, bu tartışmayı deney öncesine taşıyıp orada bitirir.
Standardın bir başka katkısı, ayrılması mümkün olmayan malzeme birleşimlerini adlandırmasıdır. Birleşik malzeme terimi, mekanik olarak birbirinden ayrılamayacak biçimde bir araya gelmiş farklı hammaddelerden oluşan malzemeleri kapsar — kaplamalı tekstil ve deri, yapıştırıcıyla tümüyle birleştirilmiş kompleks saya, kauçuğun içinde tümüyle çözünmüş çorap yapısı ya da enjeksiyonlu tabana gömülmüş iç taban gibi. Bu tür yapılarda hangi bileşenin ayrı ayrı test edilebileceği sorusu, doğrudan bu tanıma dayanır.
Sözlük Nasıl Düzenlenmiş? Terimlerin Haritası
TS EN ISO 19952 terimleri rastgele değil, ayakkabıyı anlamanın doğal sırasına göre altı grupta toplar. Rapor veya şartname okurken aranan terimin hangi grupta olduğunu bilmek, doğru tanıma ulaşmayı hızlandırır:
- Ayakkabı malzemeleri — deri, kaplamalı kumaş, kaplamalı deri, köpük, elastik, takviye, ara astar gibi hammadde ve yardımcı malzeme terimleri
- Ayakkabı imalatı — yapışma, montaj, dikiş türleri, kenar katlama, kordon çekme gibi üretim işlemlerini adlandıran terimler
- Ayakkabı bileşenleri — saya, astar, iç taban, iç astar (insock), dış taban, topuk, bağcık deliği gibi parça adları
- Ayakkabı tipleri — ürün kategorilerini ve modelleri tanımlayan terimler
- Ayakkabı performansı — ürünün kullanım özelliklerini anlatan terimler
- Diğer terimler — yukarıdaki gruplara girmeyen genel kavramlar ve yüzey, bel gibi konum tanımları
Standart, terimler arasındaki bağı da kurar: bir tanımın içinde geçen diğer terimler kendi madde numaralarıyla gösterilir, gerektiğinde örnekler ve şekil atıfları eklenir. Bazı tanımlar başka standartlardan alınmış ve kaynağı belirtilmiştir. Bu yapı, sözlüğü düz bir liste olmaktan çıkarıp birbirine bağlı bir kavram ağına dönüştürür.
Güncel Baskıda Sözlük Nasıl Değişti?
Standardın güncel baskısı, bir öncekini teknik olarak gözden geçirerek yürürlükten kaldırdı. Değişikliklerin yönü, sektörün son yirmi yılda nasıl dönüştüğünü doğrudan gösteriyor: sözlüğe antimikrobiyal ayakkabı, deriyle temas eden bileşenler ve kritik maddeler gibi terimler eklendi. Bu eklemeler tesadüfi değil; ürün güvenliği ve kimyasal içerik tartışmalarının ayakkabı sektöründe kazandığı ağırlığı yansıtıyor.
İkinci bir değişiklik grubu sadeleştirme yönünde ilerledi. Aynı parçayı anlatan eşanlamlı terimler birleştirildi — örneğin burun takviyesini anlatan iki ayrı terim tek başlık altında toplandı, aynı şekilde katmanlı topuk için kullanılan farklı adlandırmalar tekleştirildi. Gerekliliğini yitirmiş bazı terimler ise sözlükten tamamen çıkarıldı.
Üçüncü olarak, bazı tanımlar sektördeki teknik gelişmelere göre güncellendi. Metnin verdiği somut örnek, “çift taban” teriminin yerini “çok katmanlı taban” terimine bırakmasıdır; bu, tabanın artık iki katmanla sınırlı olmayan mimarisini karşılamak için yapılmış bir güncellemedir. Ayrıca alt montaj ve çocuk ayakkabısı gibi bazı tanımların içeriği yeniden ele alındı.
Bu değişiklikler, eski bir şartnamede geçen terimle güncel bir raporda geçen terimin farklı olabileceği anlamına gelir. Uzun ömürlü tedarik sözleşmeleriyle çalışan taraflar için, şartname dilinin sözlüğün güncel baskısıyla eşleştirilmesi pratik bir gerekliliktir.
Terminolojinin Test ve Raporlamadaki Yeri
USB LAB’ın ayakkabı deneylerinde terminoloji, hizmetin başladığı yerdir. Bir müşteri talebi geldiğinde ilk yapılan iş, numunenin hangi bileşen olduğunu ve hangi malzeme sınıfına girdiğini standart terimlerle netleştirmektir; deney yöntemi bundan sonra seçilir. Saya mı astar mı, iç taban mı iç astar mı, kaplamalı malzeme mi kaplamasız mı — bu ayrımlar uygulanacak metodu ve numunenin nereden alınacağını doğrudan belirler.
Raporlarımızda numune tanımı, mümkün olduğunca sektörün ortak sözlüğündeki karşılıklarla yazılır. Böylece rapor, farklı ülkedeki bir alıcının teknik ekibi tarafından ek açıklamaya gerek kalmadan okunabilir. Ayakkabı deney standartlarının bazıları da kendi terimleri için doğrudan bu sözlüğe atıf yapar; ortak sözlük, deney standartları arasındaki dil birliğinin de dayanağıdır.
Sözlüğü Kimler, Nasıl Kullanır?
Tasarım ve ürün geliştirme ekipleri için sözlük, teknik çizim ve malzeme listelerinin ortak dilidir; farklı ülkelerdeki fason üreticiyle çalışırken yanlış anlaşılmayı en aza indirir. Satın alma ekipleri için şartname yazımının temelidir: sözlükteki tanıma dayanan bir şartname maddesi, teslimatta tartışma çıkarmaz. Kalite ve uygunluk ekipleri için ise gelen raporu doğru okumanın anahtarıdır.
Eğitim tarafında da karşılığı vardır. Sektöre yeni katılan teknik personelin ayakkabı anatomisini ve üretim süreçlerini öğrenmesinde, tanımları birbirine bağlı bir kavram ağı üzerinden ilerlemek dağınık kaynaklardan öğrenmekten çok daha hızlıdır. USB LAB’ın müşterilerine sunduğu teknik değerlendirmelerde de bu ortak dil esas alınır; terim tartışmasına harcanan zaman, teknik tartışmaya ayrılır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Bu standart bir deney yöntemi değil, ayakkabı sektörünün terimler ve tanımlar sözlüğüdür; ölçülecek bir büyüklük, cihaz gereksinimi veya kabul kriteri içermez. Dolayısıyla bu numaraya dayanan bir deney hizmeti yoktur. Standart, ayakkabı deneylerinin planlanmasında ve raporların okunmasında kullanılan referans metindir.
Terimin bu sözlükte hangi grupta yer aldığını belirleyip tanımı standardın güncel baskısından okumak en güvenli yoldur; standart metnine TSE üzerinden erişilebilir. Terim, deneyi doğrudan etkileyen bir malzeme veya bileşen ayrımıysa numune gönderiminden önce bize danışmanız, yanlış metot seçiminden kaynaklanan tekrar testi önler.
Sözleşmede hangi metnin esas alındığı belirleyicidir. Uygulamada en sağlıklı yol, alıcının ticari adını sözlükteki standart terimle eşleştiren kısa bir karşılık listesi hazırlamak ve bunu şartnameye eklemektir. Raporlarımızda standart terimi kullanır, gerektiğinde müşterinin kendi adlandırmasını da yanına yazarak iki dilin birbirine bağlanmasını sağlarız.
Zorunlu değildir, ancak faydalıdır. Güncel baskıda bazı eşanlamlı terimler birleştirildi, bazı terimler çıkarıldı ve bazı tanımlar yenilendi; eski şartnamedeki bir terim bugünkü metinde farklı karşılık bulabilir. Uzun süreli tedarik sözleşmelerinde şartname dilinin güncel sözlükle bir kez eşleştirilmesi, ileride çıkacak yorum farklarını baştan kapatır.
Neden USB Lab?
Şartnamenizdeki bir terimin hangi deneye karşılık geldiğinden emin değilseniz metni bize gönderin; +90 216 706 95 46 numarasından teknik ekibimiz terim eşleştirmesini ve buna uygun test listesini sizin için çıkarsın.
İlginizi Çekebilir
Yeterlilik Testleri ile Kalitenizi Destekliyoruz! Katılım için Başvurunuzu Yapabilirsiniz.
2025 yılı için EN ISO/IEC 17043 standardı kapsamında laboratuvarlara yönelik geniş kapsamlı yeterlilik testlerimiz açılmıştır.…
