Bir haslık raporunda 4-5 yazdığında bu notun ne anlama geldiğini, notu üreten deney kadar notun verildiği çerçeve de belirler. TS ISO 105-A01 bu çerçeveyi kuran belgedir: kendisi bir etkene karşı deney tanımlamaz, serinin tüm metotları için ortak kuralları koyar.
Bu sayfa bir hizmet sayfası değil, notu okuma rehberidir. Haslığın tanımı, refakat kumaşı seçiminin iki alternatifi, deney çözeltilerinin ortak kuralları ve notun neyi kapsayıp neyi kapsamadığı burada toplanır.
Haslık Tam Olarak Neyin Direncidir?
Standart renk haslığını, tekstillerin renginin imalat sırasında ve sonraki kullanımda karşılaşabileceği farklı etkenlere karşı direnci olarak tanımlar. Değerlendirilen iki şey vardır: numunenin renk değişimi ve refakat kumaşının lekelenmesi.
Yüzey etkileri, parlaklık değişimi ya da çekme gibi diğer görünür değişimler ayrı özellik sayılır ve öyle raporlanır. Haslık notu bunların yerine geçmez.
Metotlar yalnız tekstillerin değil, boyarmaddelerin haslığının değerlendirilmesinde de kullanılabilir; bu durumda boyarmadde belirtilen yordamlarla tekstile belirli renk derinliğinde uygulanır.
Genel Prensip ve Metotların Ortak Biçimi
Lekelenme değerlendirilecekse, refakat kumaşı iliştirilmiş numune ilgili etkenin etkisine tabi tutulur; ardından renkteki değişim ve refakat kumaşının lekelenmesi gri skalalarla değerlendirilir.
Serideki metotlar aynı madde düzenini taşır: Giriş, Kapsam, Normatif atıflar, Terimler, Prensip, Cihaz ve reaktifler, Deney numunesi, Yordam ve Deney raporu. Bu düzen, kullanıcının aradığı metodun bu olup olmadığına hızlıca karar vermesini sağlar.
Kapsam Maddesi Neden Kapalı Bir Liste Değildir?
Her metodun kapsam maddesi kullanım amacını ve uygulanabilirlik sınırlarını verir, başlıca doğal ve yapay elyafı sayar. Standart bu listelerin kesinlikle dışlayıcı olmadığını açıkça söyler.
Metotta anılmayan, boyanmış ya da basılmış herhangi bir malzeme deneye sunulabilir. Gerekçe açıktır: akrilik, poliester gibi yeni geliştirilen yapay elyaflar için hiçbir liste güncel kalamaz. Yine de yordamın malzemede değişiklik yapıp yapmadığı doğrulanmalıdır.
Refakat Kumaşı Seçimi: İki Alternatif
Lekelenmenin ölçüldüğü her metotta numuneye boyanmamış bir refakat kumaşı eşlik eder. Standart iki alternatif sunar.
- Alternatif a: iki tek elyaflı refakat kumaşı. Birincisi denenen malzemeyle aynı jenerik elyaf türünden olur (karışımlarda baskın elyaf esas alınır), ikincisi ilgili deneyde belirtilen tiptir.
- Alternatif b: tek bir çok elyaflı refakat kumaşı. Bu durumda başka hiçbir refakat kumaşı bulunamaz, çünkü bu çok elyaflı kumaşın lekelenme derecesini etkileyebilir.
- Seri F grubunda refakat kumaşlarının kendi şartnameleri yer alır: poliester, akrilik, ipek ve ikincil asetat refakat kumaşları, pamuk sürtme bezi ve çok elyaflı refakat kumaşı.
Görsel Değerlendirme ile Cihazla Ölçüm Ayrımı
Gri skalaların bir parçası renk değişimi, bir parçası lekelenme içindir. Cihazla değerlendirme ise serinin renk ölçümüne ayırılmış J grubunda yer alır.
Pratik sonuç: Şartname gri skala notu istiyorsa cevap A grubunun dilindedir; renk farkı ya da beyazlık indeksi istiyorsa J grubuna geçilir. İkisi aynı numuneden alınabilir ama birbirinin yerine yazılamaz.
Deney Çözeltileri, Şartlandırma ve Notun Yorumlanması
Deney çözeltileri analitik laboratuvar suyu standardına uygun 3. sınıf suyla hazırlanır; banyo derişimleri ml/l ya da g/l olarak verilir.
Notun yorumunda standardın kendi çekincesi belirleyicidir: deney koşulları olabildiğince basit tutulmuş, imalatta ve sıradan kullanımda görülen koşullara yakın seçilmiştir. Metinler çoğunlukla tek bir etkene karşı haslığı ele alır; iki ya da daha fazla etkenin bileşimi gerekiyorsa bu ayrıca değerlendirilmelidir.
Sıkça Sorulan Sorular
Numunenin renk değişimini ya da refakat kumaşının lekelenmesini gösterir. Yüzey etkisi, parlaklık değişimi ve çekme gibi değişimler haslık notunun dışındadır.
İki alternatif de geçerlidir. İki tek elyaflı kumaş kullanılıyorsa ilki denenen malzemeyle aynı elyaf türünden olur; çok elyaflı kumaş kullanılıyorsa yanında başka refakat kumaşı bulunamaz. Seçim rapora yazılır, çünkü yordamlar farklı sonuç verebilir.
Büyük ihtimalle yapılabilir. Standart, kapsam listelerinin dışlayıcı olmadığını söyler; yordamın malzemede değişiklik yapıp yapmadığı doğrulanıp not edilmelidir.
Hayır. Gri skala görsel değerlendirme notudur; renk farkı cihazla ölçülen ve serinin J grubunda tanımlanan ayrı bir bilgidir.
Neden USB Lab?
Şartnamenizdeki haslık satırlarının hangi parçaya, hangi refakat kumaşı yordamına ve hangi değerlendirme biçimine karşılık geldiğini birlikte çözelim: +90 216 706 95 46.
İlginizi Çekebilir
Yeterlilik Testleri ile Kalitenizi Destekliyoruz! Katılım için Başvurunuzu Yapabilirsiniz.
2025 yılı için EN ISO/IEC 17043 standardı kapsamında laboratuvarlara yönelik geniş kapsamlı yeterlilik testlerimiz açılmıştır.…
Tekstil Sektöründe Kritik Standart Güncellemeleri
Avrupa Standardizasyon Komitesi (CEN) ve Avrupa Elektroteknik Standardizasyon Komitesi (CENELEC), tekstil sektörünü doğrudan ilgilendiren önemli…
