Yangında insanların çoğu alevden önce dumanla karşılaşır. Duman kontrol sistemleri bu yüzden vardır: dumanı tahliye eder, belirli hacimlerde tutar, kaçış yollarını görünür kılar. Bu sistemlerin bileşenleri de yangın sırasında çalışmak zorundadır — üstelik yangın onların içinden ya da yanından geçerken. TS EN 13501-4, işte bu bileşenlerin yangına dayanım deneylerinden gelen veriyle nasıl sınıflandırılacağını tanımlar.
Standardın kapsamına giren bileşen ailesi tek bir ürün değil, bir takımdır: duman kontrol kanalları, duman kontrol damperleri, duman perdeleri, motorlu duman ve ısı kontrol fanları ile doğal duman ve ısı tahliye havalandırıcıları ayrı ayrı sınıflandırma başlıklarına sahiptir. Aşağıda bu sistemin nasıl kurulduğunu bilgilendirme amacıyla açıklıyoruz; ilgili deneyler özel fırın ve fan altyapısı gerektirdiği için USB LAB’ın hizmet kapsamında değildir, buna karşılık şartname yorumu ve malzeme tarafındaki yanma davranışı testlerinde destek veriyoruz.
Beş Bileşen, Beş Ayrı Sınıflandırma Başlığı
Standardın sınıflandırma prosedürü bölümü, her bileşen için ayrı bir alt başlık açar ve her birinde deney metodu, uygulama alanı kuralları, yapılacak deneyler, performans kriterleri ve sınıflar sırasıyla ele alınır. Bu yapı, aynı kapak altında toplanan bileşenlerin aslında farklı sorulara cevap verdiğini gösterir:
Bu ayrım pratikte önemlidir, çünkü bir projede duman kontrol sistemi tek kalem olarak ihale edilebilir; ancak beyanlar bileşen bazında verilir. Kanalın sınıfı, ona bağlanan damperin sınıfının yerine geçmez; perdenin performansı fanın performansını kapsamaz.
Ailenin üçüncü bölümünde ele alınan yangına dayanıklı kanal ve yangın damperleriyle isim benzerliği olsa da işlev farklıdır: orada amaç yangının havalandırma yoluyla yayılmasını engellemek, burada ise dumanın kontrollü biçimde yönetilmesidir.
Duman kontrol kanalları — dumanın taşındığı kanal hattı
Duman kontrol damperleri — hattı açan/kapatan kumanda elemanları
Duman perdeleri — dumanı belirli bir hacimde tutan ayırıcılar
Motorlu duman ve ısı kontrol fanları — tahliyeyi mekanik olarak sağlayan üniteler
Doğal duman ve ısı tahliye havalandırıcıları — tahliyeyi doğal çekişle sağlayan açıklıklar
Performans Karakteristikleri: Harflerin Genişleyen Listesi
Bu bölümde tanım harfleri, ailenin diğer bölümlerine göre daha geniştir; çünkü bir fanın veya havalandırıcının ‘işlevini sürdürmesi’ bütünlük ve yalıtımdan farklı bir şeydir. Standardın performans karakteristikleri listesi şunları içerir:
Listedeki D ve DH ayrımı bu bölümün karakteristik özelliğidir. Duman kontrol bileşenleri, bir kompartıman duvarı gibi tam gelişmiş yangına dayanmak zorunda olmayabilir; bazı senaryolarda belirli bir sabit sıcaklıkta belirli bir süre çalışır durumda kalmaları beklenir. F ve B harfleri ise ürünün hâlâ görevini yapıp yapmadığını — fanın dönmeye, havalandırıcının açık kalmaya devam edip etmediğini — ifade eder.
Harflerin yanına eklenen süre değerleri standartta tanımlı sınıflandırma dönemlerinden gelir. Standart ayrıca tanım harflerini, performansın beyanını, ürün standartlarında sınıfların beyanını, sınıflandırma için gereken deney sayısını ve sınıflandırmanın sunum biçimini ayrı maddelerde düzenler.
E — bütünlük
I — yalıtım
S — duman sızıntısı
D — sabit sıcaklık altında kararlılık süresi
DH — standart zaman/sıcaklık eğrisi altında kararlılık süresi
F — motorlu duman ve ısı fanlarının işlevselliği
B — doğal duman ve ısı havalandırıcılarının işlevselliği
Isıl Etki Senaryoları ve Bileşene Özgü Koşullar
Standardın yangın senaryoları bölümü, birden fazla ısıl etki tanımlar: standart sıcaklık/zaman eğrisi (flashover sonrası yangın), yavaş ısınma eğrisi (için için yanan yangın) ve sabit sıcaklık etkisi. Bunların yanında ‘özel ısıl etkiler’ başlığı altında her bileşen için ayrı hüküm bulunur — kanallar, damperler, perdeler, motorlu fanlar ve doğal havalandırıcılar için ayrı ayrı.
Bu ayrıntı, sınıf etiketini okurken akılda tutulması gereken bir şeyi anlatır: aynı harfi taşıyan iki bileşen, aynı ısıl kurgudan geçmiş olmayabilir. Duman kontrolünde amaç yapıyı ayakta tutmak değil, tahliye süresi boyunca sistemin çalışır kalmasını güvence altına almaktır; senaryolar da bu amaca göre çeşitlenir. Sınıflandırma raporunun içeriği ve biçimi standardın normatif ekinde tanımlanmıştır.
Deney Sayısı, Uygulama Alanı ve Belgenin Kapsamı
Sınıflandırmanın ne kadar veriye dayanacağı da standardın konusudur: gerekli deney sayısının çıkarılmasına ilişkin genel kurallar ve uygulama alanı hükümleri sınıflandırma prosedürünün başında yer alır, ardından her bileşen için ‘yapılacak deneyler’ başlığı ayrıntıyı verir. Bir bileşenin farklı ölçü, montaj veya konfigürasyonlarının mevcut veriyle kapsanıp kapsanmadığı, bu uygulama alanı kurallarıyla değerlendirilir.
Proje tarafında bunun anlamı şudur: tedarikçiden gelen sınıf beyanı, sadece bir harf-süre kombinasyonu değil, belirli bir uygulama alanı içinde geçerli bir beyandır. Sahadaki montaj detayı o alanın dışına çıkıyorsa beyan otomatik olarak taşınmaz. Dayanım sınıflandırmasının genel çerçevesini ve daha geniş harf listesini ailenin ikinci bölümünde bulabilirsiniz.
USB LAB’ın Bu Konudaki Rolü
Duman kontrol bileşenlerinin sınıflandırması, gerçek boyutlu ürünlerin özel deney düzeneklerinde denenmesini gerektirir ve bu deneyler USB LAB’ın hizmet kapsamı dışındadır. Bunu açıkça yazıyoruz; çünkü yangın alanında en pahalı hata, kapsamı belirsiz bir beyanla ilerlemektir.
Katkımızı verebildiğimiz yer başka: sistemin çevresindeki malzemelerin — perde kumaşları, conta ve sızdırmazlık elemanları, kaplama ve yalıtım katmanlarının — yanma davranışı testleri. Bu tarafta dikey, yatay ve açılı düzeneklerle çalışan bir laboratuvar altyapımız var.
Sıkça Sorulan Sorular
Duman kontrol sistemlerinin bileşenlerini: duman kontrol kanalları, duman kontrol damperleri, duman perdeleri, motorlu duman ve ısı kontrol fanları ile doğal duman ve ısı tahliye havalandırıcıları. Her biri standartta kendi sınıflandırma başlığına sahiptir.
İkisi de kararlılık süresini ifade eder ama farklı ısıl etki altında: D sabit sıcaklık koşulundaki süreyi, DH ise standart zaman/sıcaklık eğrisi altındaki süreyi gösterir. Hangisinin isteneceği bileşenin sistemdeki görevine ve proje senaryosuna bağlıdır.
Çünkü ikisi farklı tahliye prensibine karşılık gelir: F motorlu duman ve ısı fanlarının, B ise doğal duman ve ısı havalandırıcılarının işlevselliğini ifade eder. Mekanik ve doğal tahliye çözümleri aynı harfle beyan edilmez.
Hayır, ve sınıflandırmaları da farklı bölümlerden gelir. Yangına dayanıklı hava kanalları ve yangın damperleri ailenin üçüncü bölümünde, duman kontrol bileşenleri ise dördüncü bölümünde ele alınır; işlevleri ve performans karakteristikleri farklıdır.
Neden USB Lab?
Duman kontrol projenizdeki sınıf taleplerini konuşmak ya da bileşen malzemelerinizin yanma davranışı testlerini planlamak için bize +90 216 706 95 46 numarasından yazın veya arayın.
