Kısa cevap: TS EN ISO 13937’nin dört parçası da başlatılmış bir yırtığı ilerletmek için gereken kuvveti ölçer; fark numune biçiminde ve düzenektedir. Parça 1, balistik sarkaçlı Elmendorf cihazıyla yırtığın sabit bir mesafe boyunca ilerletilmesi için harcanan işten kuvvet türetir. Parça 2 (pantolon biçimli numune) ve Parça 3 (kanat biçimli numune) çekme cihazında yürütülen tek yırtık metotlarıdır; Parça 4 (dil biçimli numune) ise iki paralel yırtığın aynı anda ilerletildiği çift yırtık testidir. Şartnamenizde parça numarası yazıyorsa seçim yapılmış demektir; yazmıyorsa karar aşağıdaki haritayla verilir.
Yırtılma, kumaşın sahadaki en görünür hasar biçimlerinden biridir: takılan bir cep köşesi, çivi başına sürtünen bir tulum, gerilen bir tente kenarı hep aynı fiziği çalıştırır. USB LAB ailenin sarkaç esaslı birinci parçasını sitesindeki Elmendorf hizmet sayfasında ayrıntısıyla anlatır; bu sayfanın görevi ise dört parçayı tek haritada ayrıştırmak ve talebinizi doğru numune biçimine yönlendirmektir.
Aynı Tanım, İki Düzenek Ailesi
Ailenin ortak kavramı yırtma kuvvetidir: belirlenen koşullarda başlatılmış bir yırtığı ilerletmek için gereken kuvvet. Sonuç, hangi iplik grubunun koptuğuna göre nitelenir: çözgü iplikleri kopuyorsa çözgüden, atkı iplikleri kopuyorsa atkıdan yırtma kuvveti raporlanır. Yırtık uzunluğu da tanımlıdır: yırtığın başladığı noktadan sonlandığı noktaya kadar ölçülür.
Düzenek tarafında aile ikiye ayrılır. Birinci grupta sarkaç vardır: Elmendorf tipi cihazda sarkaç, kaldırılmış başlangıç konumunda en yüksek potansiyel enerjisini taşır ve üzerindeki çene, sabit çeneyle hizalıdır; numune iki çeneye bağlanır, bıçakla bir kesik açılır ve sarkacın hareketi yırtığı sabit bir mesafe boyunca ilerletir. Kuvvet, bu sırada harcanan işten hesaplanır. Cihaz geleneği kâğıt sektöründen gelir; standardın kaynakları arasında kâğıt için Elmendorf metodu (ISO 1974) da yer alır.
İkinci grupta sabit uzama hızlı (CRE) çekme cihazı vardır: bir çene sabittir, diğeri test boyunca sabit hızla hareket eder; ölçüm uzunluğu iki etkin kavrama noktası arasındaki mesafedir. Parça 2, 3 ve 4 bu düzenekte koşulur; kuvvet izi kaydedilir ve yırtma kuvveti bu izin tepe değerlerinden hesaplanır.
Harita: Dört Parçanın Tek Cümlelik Görevleri
Parça seçiminin özeti şudur:
- TS EN ISO 13937-1: Balistik sarkaç (Elmendorf) metoduyla yırtma kuvvetinin tayini — kuvvet, önceden açılan kesiği sabit mesafede ilerletmek için harcanan işten hesaplanır
- TS EN ISO 13937-2: Pantolon biçimli numunelerde yırtma kuvvetinin tayini (tek yırtık metodu)
- TS EN ISO 13937-3: Kanat biçimli numunelerde yırtma kuvvetinin tayini (tek yırtık metodu)
- TS EN ISO 13937-4: Dil biçimli numunelerde yırtma kuvvetinin tayini (çift yırtık testi)
Parça 2’nin ayrıca normatif bir eki vardır: geniş-en pantolon numuneleri. Şartname geniş numune istiyorsa bu ek devreye girer ve numune planı ona göre kurulur. Parça 4’te numune, birbirine dik bir kesikle bağlanan iki paralel kesikle dil oluşturacak biçimde hazırlanır; dil bir çeneye, gövde diğer çeneye simetrik olarak bağlanır ve çekme hareketi iki paralel yırtığı aynı anda ilerletir.
Hangi Durumda Hangisi? Seçim Senaryoları
Şartname parça numarası veriyorsa tartışma bitmiştir; rapor o parçayla üretilir. Vermiyorsa ilk ayrım cihazdır: sarkaçlı Elmendorf, sonucu tek sarkaç hareketiyle verdiği için seri parti kontrollerinde yaygın tercihtir; CRE’li parçalar ise kuvvet izini kaydettiğinden yırtılma davranışının seyrini de gösterir.
CRE grubunun içinde karar numune biçimiyle verilir: pantolon biçimi tek yırtık ölçümünün en yaygın hâlidir; kanat biçimi aynı soruya farklı bir numune geometrisiyle yaklaşır ve bazı ürün gruplarının şartnamelerinde özellikle bu biçim aranır; dil biçimi ise iki paralel yırtığın birlikte temsil edilmesi istendiğinde seçilir. Belirsiz durumlarda ürün grubunuzun yerleşik şartname geleneği ve alıcının rapor beklentisi üzerinden öneri hazırlarız.
Malzeme sınırlarını da hatırlatmak gerekir: kaplamalı kumaşlar ve dokusuz yüzeyler için şartnameler genellikle kendi yırtılma standartlarını işaret eder; bu gruplar için sitemizdeki ilgili sayfalara bakabilirsiniz.
Dört Parçanın Sonuçları Karşılaştırılabilir mi?
Karşılaştırılamaz. Sarkaç sonucu harcanan işten türetilir, CRE sonuçları kuvvet izinin tepelerinden okunur; numune biçimi de kuvvetin yırtık hattına aktarılma yolunu değiştirir. Parçalar arasında bir dönüşüm katsayısı yoktur; aynı kumaş için farklı parçalardan gelen değerlerin tek tabloda yırtılma dayanımı başlığıyla birleştirilmesi hatalı bir sunumdur.
CRE metotlarında tepe kavramı da tanımlıdır: tepe, kuvvet-uzama eğrisinde eğimin pozitiften negatife döndüğü noktadır ve örneğin çift yırtık metodunda bir tepenin hesaba katılabilmesi için kuvvetin son değere göre en az %10 yükselip düşmesi gerekir. Atkı ve çözgü yönleri de ayrı sonuçlardır; tek bir yırtılma değeri beklentisiyle gelen taleplerde önce bu çerçeveyi netleştiririz.
Numune ve Test Planlama
Numune seçimi, malzemenin şartnamesindeki prosedüre veya taraflar arasındaki anlaşmaya göre yapılır; standartlar örnek numune alma düzenleri ve kesim şablonları için bilgilendirici ekler içerir. Kesimde katlanmış ve kırışmış yerlerden, kumaş kenarlarından ve malzemeyi temsil etmeyen bölgelerden kaçınılır; şartlandırma ve test standart atmosferde yürütülür.
USB LAB planlamasında her yön için ayrı numune serisi açılır, kullanılan parça numarası ve numune biçimi rapor künyesinde açıkça belirtilir. Elmendorf ile CRE sonuçlarının karışmaması için talep formunda parça teyidi alınır; şartnamesiz taleplerde önerilen biçim ve gerekçesi yazılı olarak sunulur.
Sıkça Sorulan Sorular
Kullanılamaz. Üçü de çekme cihazında koşulsa da numune biçimi kuvvetin yırtık hattına aktarılışını değiştirir ve her parça kendi sonucunu üretir. Rapor, şartnamede belirtilen biçimin parça numarasını taşımalıdır; biçim değişikliği ancak alıcıyla mutabakat sağlanarak yapılır.
Değildir. Elmendorf’ta sonuç, sarkacın yırtığı sabit mesafede ilerletirken harcadığı işten türetilir; CRE metotlarında ise kaydedilen kuvvet izinin tepe değerlerinden hesaplanır. İki yaklaşım aynı kumaşta farklı sayılar üretebilir ve birbirine çevrilemez.
Nitelendirme kopan iplik grubuna göre yapılır: çözgüden yırtmada çözgü iplikleri, atkıdan yırtmada atkı iplikleri kopar. İki yön ayrı numune serileriyle test edilir ve ayrı sonuçlar olarak sunulur; kumaşın iki yönde farklı davranması olağandır ve tek başına bir kusur işareti değildir.
TS EN ISO 13937-2’nin normatif eki, standart pantolon numunesinin yanında geniş-en pantolon numunelerini tanımlar. Alıcı şartnamesi bu eki işaret ediyorsa numune planı eke göre kurulur; geniş numune kumaş ihtiyacını da değiştirdiğinden talebin sipariş aşamasında bildirilmesi önemlidir.
Neden USB Lab?
Kumaşınızın yırtılma verisi hangi numune biçimiyle isteniyorsa şartnamenizi +90 216 706 95 46 numaralı hattımıza iletin; dört parçalık haritadan doğru olanını birlikte işaretleyip numune planını çıkaralım.
İlginizi Çekebilir
AB Komisyonu’ndan Tekstil Atıklarına Yönelik Yeni Düzenleme: Raporlama Kuralları Güncelleniyor
Avrupa Birliği (AB), sürdürülebilirlik ve döngüsel ekonomi hedefleri doğrultusunda tekstil sektöründeki atık yönetimi politikalarını sıkılaştırmaya…
