Bir yapı ürününün alevle karşılaştığında nasıl davrandığını Avrupa pazarında tek bir ortak dille ifade etmenin yolu, TS EN 13501-1 standardındaki yangına tepki sınıflandırmasıdır. Standart, yapı ürünlerini ve yapı elemanlarını tek bir deneyin sonucuna göre değil, yangına tepki deneylerinden elde edilen verilerin bütününe göre sınıflandırır; ortaya çıkan A1’den F’ye uzanan sınıf etiketi, mimarın şartnamesinden ihracat dosyasındaki teknik belgelere kadar her yerde aynı anlamı taşır.
Bu rehber sayfa, sınıf ekseninin nasıl kurulduğunu, s ve d ek sınıflarının ne anlattığını ve hangi sınıf grubunun hangi deney verisine dayandığını harita düzeyinde açıklar. USB LAB, yanma davranışı alanındaki test altyapısıyla üreticilere hem bu sınıflandırma sistemini doğru okuma hem de doğru test planı kurma aşamasında destek verir.
Tek Sınıflandırma Sistemi Neden Var, Neyi Çözer?
Yapı malzemeleri pazarında hemen her ürün ailesinin kendi yanma deneyi vardır; ancak bir kamu binasının şartnamesini yazan tarafın düzinelerce farklı deney raporunu tek tek yorumlaması beklenemez. TS EN 13501-1 bu sorunu, farklı deneylerden gelen verileri tek bir sınıf etiketinde toplayarak çözer. Böylece bambaşka malzeme ailelerinden gelen ürünler, aynı eksende karşılaştırılabilir hale gelir.
Standart üç ürün grubunu ayrı tablolarla ele alır: döşemeler dışındaki yapı ürünleri, döşemeler (zemin kaplamaları) ve doğrusal boru ısıl yalıtım ürünleri. Üç grupta da mantık aynıdır; ancak sınıf simgeleri ve deney kombinasyonları gruba göre farklılaşır. Bu yüzden bir ürünün hangi tabloya girdiğini belirlemek, test planlamasının ilk adımıdır.
Sınıf Ekseni: A1’den F’ye Ne Anlatır?
Ana eksen, yangına katkısı en sınırlı olan üst sınıflardan eksenin en altındaki F sınıfına doğru sıralanır. Standardın sınıflandırma kriterleri F, E, D, C, B, A2 ve A1 için ayrı ayrı tanımlanmıştır; A2 ve A1 değerlendirmelerinde ürünün homojen olup olmamasına göre ek hükümler uygulanır. Ana sınıfın yanına, ürün grubuna göre ek sınıflandırmalar eklenir:
- s1, s2, s3 — duman üretimi ek sınıflandırması; döşemeler dışındaki yapı ürünlerinde ve boru yalıtım ürünlerinde üç kademelidir
- d0, d1, d2 — yanan damlacık/parçacık ek sınıflandırması; döşemeler dışındaki yapı ürünleri ile boru yalıtım ürünlerinde kullanılır
- fl alt simgesi — döşeme (zemin kaplaması) sınıfları: A1fl, A2fl, Bfl, Cfl, Dfl, Efl; bu grupta duman ek sınıflandırması s1 ve s2 olarak iki kademelidir
- L alt simgesi — doğrusal boru ısıl yalıtım ürünü sınıfları: A1L, A2L, BL, CL, DL, EL
Bu yapıyı bilmek etiketleri okumayı kolaylaştırır: örneğin zemin kaplamalarında kullanılan Bfl-s1 gösterimi, döşeme ekseninde Bfl ana sınıfını ve s1 duman ek sınıfını bir arada ifade eder.
Test Zinciri: Sınıflara Veri Sağlayan Deneyler
TS EN 13501-1 kendi başına bir deney yöntemi değildir; sınıflandırma, standardın deney yöntemleri bölümünde saydığı deneylerden gelen verilerle yapılır:
- EN ISO 1182: yanmazlık deneyi — üst sınıf değerlendirmelerinde kullanılan temel veri kaynaklarından biri
- EN ISO 1716: yanma ısısı tayini — ürünün ısıl katkısını ortaya koyan deney
- EN 13823: tek yanan cisim (SBI) deneyi — yapı ürünlerinin sınıflandırılmasında kullanılan ana performans deneylerinden biri
- EN ISO 11925-2: tutuşabilirlik deneyi — ürünün küçük alev karşısındaki tutuşma davranışı
- EN ISO 9239-1: radyant ısı kaynağı ile döşemelerin yanma davranışının belirlenmesi — döşeme sınıflarına özgü deney
Standart yalnız deneyleri saymakla kalmaz; numune hazırlamanın genel kurallarını, yanmazlık ve yanma ısısı deneylerine özgü şartları, SBI, tutuşabilirlik ve döşeme deneylerine özgü şartları ve sınıflandırma için gereken deney sayısını ayrı başlıklarda düzenler. Yani bir sınıf beyanının arkasında, tanımlı sayıda deneyden oluşan planlı bir veri seti bulunur.
Hangi Sınıf Grubu Hangi Deney Verisiyle Kurulur?
Standart, döşemeler dışındaki yapı ürünleri için test gereksinimlerini üç grup halinde tanımlar: E sınıfı; D, C ve B sınıfları; A2 ve A1 sınıfları. Döşemelerde aynı kurgu Efl; Dfl, Cfl ve Bfl; A2fl ve A1fl grupları için, boru yalıtım ürünlerinde ise EL; DL, CL ve BL; A2L ve A1L grupları için tekrarlanır. Hedeflenen sınıf yükseldikçe gereken deney verisi de değişir; A2 ve A1 basamağında homojen ve homojen olmayan ürünler için ayrı hükümler devreye girer.
Pratik sonuç şudur: doğru test planı, hedef sınıftan geriye doğru kurulur. Ürünün pazara hangi sınıf beyanıyla çıkacağı netleşmeden deney seçmek, çoğu zaman eksik ya da gereksiz test yaptırmakla sonuçlanır. Bu rehber sayfa hizmet sayfalarının yerini almaz; her deneyin uygulanışı kendi sayfasında ayrıntılı anlatılır.
Mevzuat Bağlamı: CPR ve Türkiye Uygulaması
Yangına tepki sınıfları, Yapı Malzemeleri Yönetmeliği 305/2011/AB (CPR) kapsamındaki teknik dilin parçasıdır; Türkiye tarafında ise Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bu sınıfların kullanıldığı çerçeveyi oluşturur. Örneğin Bfl-s1 gibi döşeme sınıfları, zemin kaplamalarının yangına tepki performansını ifade etmek için kullanılır.
Bu nedenle sınıf beyanı çoğu projede ticari bir tercih değil, şartname gereğidir: kamu binaları, oteller ve toplu kullanım alanları için hazırlanan şartnamelerde belirli sınıflar açıkça istenir ve üretici tedarik zincirine bu sınıfı belgeleyen deney verisiyle girer. Zemin kaplamalarının yüzey tutuşması tarafındaki farklı pazarlara özgü yaklaşımlar için ilgili sayfamıza da göz atabilirsiniz.
USB LAB’da Yangına Tepki Test Planlaması
USB LAB’da planlama, ürünün hangi tabloya girdiğinin belirlenmesiyle başlar: döşeme mi, döşeme dışı yapı ürünü mü, boru yalıtımı mı? Ardından hedef sınıf ile duman ve damlama ek sınıfları netleştirilir; gereken deney seti, numune tipi, ürünün homojenlik durumu ve deney sayısı bu hedefe göre tanımlanır.
Ekibimiz, sınıf hedefi henüz netleşmemiş üreticiler için mevcut deney verilerini gözden geçirip eksikleri harita üzerinde gösterir; böylece yalnız gerekli deneyler yaptırılır. Malzemelerin küçük alev karşısındaki tutuşma davranışına yönelik uygulamalarımız için dikey ve yatay yanma testi sayfalarımıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır; bir sınıflandırma standardıdır. Deneyler EN ISO 1182, EN ISO 1716, EN 13823, EN ISO 11925-2 ve EN ISO 9239-1 gibi ayrı standartlara göre yapılır; TS EN 13501-1 bu deneylerden gelen verileri sınıf etiketine dönüştüren kuralları tanımlar.
s1-s3 duman üretimini, d0-d2 yanan damlacık ve parçacık davranışını ifade eden ek sınıflandırmalardır ve ana sınıfın yanında birlikte beyan edilir. Döşeme sınıflarında duman eki s1 ve s2 olarak iki kademelidir; damlama eki döşemeler dışındaki yapı ürünleri ile boru yalıtım ürünlerinde kullanılır.
Zemin kaplamalarının yanma davranışı, düşey uygulamalardan farklı olarak EN ISO 9239-1 radyant ısı kaynağı deneyiyle değerlendirilir. Bu yüzden standart, döşemeler için A1fl’den Efl’ye uzanan ayrı bir sınıf serisi tanımlar; fl alt simgesi sınıfın bu seriye ait olduğunu gösterir.
Standart, sınıflandırma için gereken deney sayısını ayrı bir bölümde tanımlar ve gereken veri seti E; D, C, B; A2 ve A1 gruplarına göre değişir. Net bir sayı vermeden önce ürün grubu, homojenlik durumu ve hedef sınıf birlikte değerlendirilmelidir; planlama aşamasında bu tabloyu ürününüz için birlikte çıkarırız.
Neden USB Lab?
Ürününüzün yangına tepki sınıfı için doğru test zincirini birlikte kuralım: +90 216 706 95 46 numarasından ekibimize ulaşarak ürün grubunuza özel deney planı ve teklif talep edebilirsiniz.
