Bir güvenlik ayakkabısı kataloğu açan herkes kısa sürede aynı soruyla karşılaşır: bu sınıf kodları ve teknik ifadeler tam olarak neyi vaat ediyor? Cevabın anahtarı, hepsinin arkasındaki tek kaynakta, TS EN ISO 20345 standardında saklıdır. Standart, genel amaçlı güvenlik ayakkabısını iki katmanlı bir mimariyle tanımlar: her ürünün istisnasız sağlaması gereken temel gerekler ve kullanım ortamına göre eklenen opsiyonel ek gerekler. Piyasadaki sınıf etiketleri, bu mimarinin kısaltılmış diline karşılık gelir.
Bu rehber sayfa, bir hizmet sayfası değil; TS EN ISO 20345’in sınıflandırma mantığını, malzeme sınıflarını (Class I / Class II), ayakkabı anatomisini ve standardın birlikte çalıştığı metot ve bileşen standartlarını tek haritada toplayan bir okuma kılavuzudur. USB LAB, bu haritadaki deneyleri planlayan ve raporlayan laboratuvar altyapısıyla, üretici ve ithalatçıların doğru sınıf hedefine doğru test listesiyle ilerlemesini sağlar.
Sınıflandırma Neden Var? Temel + Ek Gerek Mimarisi
TS EN ISO 20345, genel amaçlı güvenlik ayakkabısı için temel ve ek (opsiyonel) gerekleri belirleyen ürün standardıdır. Kapsamına mekanik riskler, kayma direnci, termal riskler ve ergonomik davranış gibi eksenler girer. Tek bir standardın bu kadar farklı çalışma ortamına hitap edebilmesinin yolu, katmanlı yapıdır: temel gerekler her güvenlik ayakkabısının ortak çekirdeğini oluşturur; ek gerekler ise yalnızca ilgili riskin bulunduğu ortamlar için devreye giren seçmeli özelliklerdir.
Bu çekirdeğin kalbinde koruyucu burun vardır: standardın tanımı gereği güvenlik ayakkabısının burnu, darbe deneyinde 200 J, basma deneyinde 15 kN eşiğini karşılayacak biçimde doğrulanır; bu eşiğin test mantığını ve pratik anlamını ayrı bir sayfada derinlemesine ele alıyoruz.
Piyasada SB, S1, S1P, S2 ve S3 gibi kısa kodlarla anılan sınıflar, işte bu temel + ek gerek mimarisinin işaretleme düzeyindeki karşılıklarıdır: her kod, temel gereklerin üzerine belirli bir ek özellik kombinasyonunu temsil eder. Hangi kodun hangi özellik paketine karşılık geldiği, standardın güncel baskısındaki işaretleme tablolarından doğrulanmalıdır; bu sayfada kod kod tablo vermek yerine, USB LAB test planlaması sırasında hedef işaretlemeye göre deney listesini sizinle birlikte güncel metinden çıkarır.
Harita: TS EN ISO 20345 Hangi Standartlarla Birlikte Çalışır?
TS EN ISO 20345 tek başına çalışmaz; gerekleri tanımlar, ölçümü ve bileşen performansını ise atıf yaptığı standartlara bırakır. Haritanın ana parçaları şunlardır:
- TS EN ISO 20344: Ayakkabı için test metotlarını tanımlar; TS EN ISO 20345 kapsamındaki deneyler bu metot standardına atıfla yürütülür.
- EN 12568: Koruyucu burunlar ve delinmeye dirençli takviyeler için gerekleri ve deney yöntemlerini belirleyen bileşen standardıdır.
- ISO 17075: Derideki krom(VI) içeriğinin kimyasal tayinini düzenler; deri bileşenli ayakkabılarda zararlı madde kontrolünün dayanağıdır.
- EN 50321: Alçak gerilim tesislerinde çalışmaya yönelik elektriksel yalıtımlı ayakkabıyı ayrıca düzenleyen standarttır.
Kapsamın sınırını bilmek de haritanın parçasıdır: itfaiyeci ayakkabısı, elektriksel yalıtımlı ayakkabı, zincirli testere kesiklerine karşı koruma, kimyasallara ve ergimiş metal sıçramasına karşı koruma ile motosiklet sürücüleri gibi özel riskler, TS EN ISO 20345’in değil, tamamlayıcı işe özgü standartların konusudur. Delinme direnci gibi metot düzeyindeki deneylerin nasıl yürütüldüğünü sitemizdeki ilgili hizmet sayfasında bulabilirsiniz.
Class I, Class II ve Hibrit Ayakkabı: Malzeme Sınıfları
Standardın kendi metnindeki sınıflandırma tablosu, ayakkabıyı yapım malzemesine göre ikiye ayırır. Class I; deri ve diğer malzemelerden yapılan, tümüyle kauçuk veya tümüyle polimerik olanlar hariç ayakkabıları kapsar. Class II ise tümüyle kauçuk (vulkanize) veya tümüyle polimerik (bütün hâlinde kalıplanmış) ayakkabılardır. Bu ayrım keyfî değildir: standart kauçuğu vulkanize elastomer olarak, polimerik malzemeleri ise poliüretan (PU) veya polivinilklorür (PVC) gibi tekrarlayan yapı birimlerinden oluşan büyük moleküller olarak tanımlar; deri ve deri yarması (split) da ayrıca tanımlanır.
İki sınıfın arasında bir de melez çözüm vardır: hibrit ayakkabı, sayayı uzatan başka bir malzemenin eklendiği Class II ayakkabıdır ve standardın normatif ekinde ayrıca ele alınır. Çizme gövdesine eklenen tekstil veya deri uzatmalar bu kapsama girer.
Sınıf okumasının pratikteki değeri, rapor ve şartname dilinde ortaya çıkar. Standart; saya, yüz (vamp) ve gamba (quarter), dil, yaka, bağcık yüzü, astar, iç taban (insole), iç tabanlık (insock), koruyucu burun, delinmeye dirençli takviye, dış taban, krampon, topuk ve Strobel dikişi gibi bileşenleri tek tek tanımlar. Örneğin iç taban ayakkabının tabanını oluşturan çıkarılamaz bileşenken, iç tabanlık iç tabanı örten çıkarılabilir veya sabit parçadır; ‘çıkarılamaz’, parçanın zarar görmeden sökülemeyeceği anlamına gelir. Bu terminolojiyi bilmek, test raporundaki hangi sonucun ayakkabının hangi parçasına ait olduğunu doğru okumayı sağlar.
Hangi Sektör Hangi Gereksinimi İster?
Temel gerekler; tasarım, bütün ayakkabı, saya, yüz ve gamba astarı, dil, iç taban ve iç tabanlık ile dış taban başlıkları altında düzenlenir. Ek gerekler ise bütün ayakkabı, sayada su geçirme ve su absorpsiyonu ile dış taban başlıklarında toplanır. Bu yapı, sektör ihtiyacını test listesine çevirmenin iskeletidir: sürekli ıslak zeminde çalışılan gıda, tarım veya dış saha uygulamalarında sayanın su geçirme ve absorpsiyon davranışı öne çıkarken, şantiye ve metal işleme gibi delici atık riski olan ortamlarda delinmeye dirençli takviye belirleyici olur.
Elektriksel riskin niteliği de seçim üzerinde etkilidir: standart, üreticinin sağlayacağı bilgiler arasında elektriksel özelliklere ayrı bir başlık ayırır; alçak gerilim tesislerinde çalışma söz konusuysa devreye TS EN ISO 20345 değil EN 50321 kapsamındaki elektriksel yalıtımlı ayakkabı girer. Lojistik ve montaj hatları gibi düşen cisim riskinin baskın olduğu ortamlarda ise tanımın çekirdeği olan koruyucu burun performansı zaten her güvenlik ayakkabısında güvence altındadır; seçim, bunun üzerine hangi ek özelliklerin ekleneceğinde düğümlenir.
İşaretleme, Rapor ve Belgelendirme Bağlamı
TS EN ISO 20345, yalnızca performans eşikleri koymaz; işaretleme ve üreticinin ürünle birlikte sağlayacağı bilgiler için de ayrı bölümler içerir. Ürün üzerindeki işaretleme ile kullanıcıya sunulan bilgilerin test sonuçlarıyla tutarlı olması, hem alıcı denetimlerinde hem de piyasa gözetiminde ilk bakılan noktadır. Laboratuvar raporu bu zincirin kanıt halkasıdır: USB LAB raporları, uygulanan gerekleri ve deney sonuçlarını numune ve malzeme tanımıyla birlikte izlenebilir biçimde belgeler; talep hâlinde çok dilli düzenlenir.
Kişisel koruyucu donanım mevzuatındaki kategori ve uygunluk değerlendirme mantığı bu sayfanın konusu değildir; ürününüzün hangi KKD kategorisine girdiğini ve bunun belgelendirme yoluna etkisini ayrı bir sayfada ele alıyoruz. Güvenlik, koruyucu ve iş ayakkabısı standartları arasındaki farkı merak ediyorsanız üçlü karşılaştırma sayfamız yol gösterir.
USB LAB’da Güvenlik Ayakkabısı Test Planlaması
Doğru sınıf hedefi, doğru deney listesiyle başlar. USB LAB’da planlama; hedef işaretlemenin standardın güncel baskısındaki karşılığının çıkarılması, numune adedi ve bileşen ihtiyacının belirlenmesi ve deneylerin TS EN ISO 20344 metotlarına göre sıralanması adımlarıyla ilerler. Burun darbe ve basma performansından delinme direncine, saya ve taban özelliklerinden deri bileşenlerdeki krom(VI) kontrolüne kadar farklı başlıklar tek numune planında birleştirilebilir; böylece hem süreç sadeleşir hem de rapor, teknik dosyaya bütünlüklü bir girdi oluşturur.
Sıkça Sorulan Sorular
Ayrım yapım malzemesine dayanır: Class I, deri ve diğer malzemelerden yapılan ayakkabıları kapsar; tümüyle kauçuk veya tümüyle polimerik ayakkabılar bunun dışındadır. Class II ise tümüyle kauçuk (vulkanize) veya tümüyle polimerik, bütün hâlinde kalıplanmış ayakkabılardır. Hangi sınıfa girildiği, uygulanacak gerek setinin okunmasında başlangıç noktasıdır.
Hibrit ayakkabı, sayayı uzatan başka bir malzeme eklenmiş Class II ayakkabıdır ve standardın normatif ekinde ayrıca düzenlenir. Tümüyle polimerik bir çizme gövdesine eklenen uzatmalar tipik örnektir; değerlendirme planı bu melez yapıya göre kurulur.
Bu kodlar temel gerekler üzerine eklenen ek özellik kombinasyonlarını işaretler; kod-özellik eşleşmesinin bağlayıcı kaynağı standardın güncel baskısındaki işaretleme tablolarıdır. USB LAB, test planlaması aşamasında hedeflediğiniz işaretlemenin güncel metindeki karşılığını sizinle birlikte çıkarır ve deney listesini buna göre kurar.
Hayır; üçü ayrı standartlarla düzenlenen ayrı ürün kategorileridir ve ayırt edici nokta koruyucu burun performans seviyesidir. Güvenlik ayakkabısında bu seviye 200 J darbe / 15 kN basma olarak tanımlanır; üçlü karşılaştırmayı ayrı bir sayfada ayrıntılı anlatıyoruz.
Neden USB Lab?
Güvenlik ayakkabınızın sınıf hedefini deney listesine birlikte çevirelim: +90 216 706 95 46 numarasından uzmanlarımıza ulaşabilir veya sitemizdeki başvuru formuyla test planlaması için teklif isteyebilirsiniz.
